Vốn đầu tư đang "trốn" vào vàng sau đà tăng kỷ lục

Tình trạng tích trữ vàng ở Việt Nam đang hút mất nguồn lực quan trọng, làm giảm dòng tiền đầu tư vào sản xuất và ngân hàng, đồng thời gây áp lực lên dự trữ ngoại hối và ổn định tỷ giá. Chuyên gia cảnh báo cần kiểm soát giá vàng, cải cách thể chế và minh bạch hóa thị trường để hạn chế lãng phí và rủi ro kinh tế.

Sau hơn hai thập kỷ, giá vàng trong nước đã tăng gấp 20 lần, biến kim loại quý này thành “nam châm” hút dòng tiền cá nhân, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ rút vốn ồ ạt khỏi các kênh đầu tư khác.

Tại diễn đàn về thị trường vàng, TS. Nguyễn Đức Độ (Viện Kinh tế Tài chính) đã đưa ra một cảnh báo mạnh mẽ: "Xét về kinh tế vĩ mô, việc tích trữ vàng là sự lãng phí nguồn lực."

Thói quen nắm giữ vàng của người Việt, bắt nguồn từ lịch sử bất ổn và lạm phát cao, đang được củng cố bởi mức sinh lời ngoạn mục của kim loại quý. Với đà tăng khoảng 20 lần từ năm 2003, tương đương lợi nhuận bình quân 15%/năm, vàng đã trở thành "nam châm hút vốn" trong bối cảnh các kênh đầu tư chính thức còn thiếu ổn định và minh bạch.

TS. Độ phân tích, Việt Nam là nền kinh tế đang phát triển, cần huy động nguồn lực tài chính lớn để duy trì tốc độ tăng trưởng GDP cao (tương tự như Trung Quốc với tỷ lệ tiết kiệm/đầu tư tối thiểu 40% GDP). Trong khi đó, tỷ lệ tiết kiệm/GDP của Việt Nam hiện chỉ đạt 37,2% và tỷ lệ đầu tư/GDP chỉ dừng ở mức 30–32%. Khoảng cách này chính là nơi một phần lớn dòng tiền của người dân chọn giữ vàng thay vì rót vào sản xuất, kinh doanh hay gửi tiết kiệm.

"Nguồn lực cho tăng trưởng vì thế bị hạn chế đáng kể," TS. Độ nhận định.

Áp lực lên lãi suất và dự trữ ngoại hối

Việc người dân chuyển tiền sang vàng không chỉ lãng phí nguồn lực mà còn gây ra hậu quả dây chuyền nghiêm trọng:

Đẩy lãi suất tăng: Dòng vốn tiết kiệm suy giảm khiến lãi suất trung và dài hạn trong hệ thống ngân hàng bị đẩy lên, trực tiếp làm tăng chi phí vốn của doanh nghiệp.

Gây áp lực tỷ giá: Việt Nam phải chi ra 2,5–3 tỷ USD mỗi năm để nhập khẩu vàng đáp ứng nhu cầu tích trữ. Điều này gây áp lực lớn lên dự trữ ngoại hối và công tác điều hành tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước. Trong nền kinh tế có độ mở gần 200% GDP, ổn định tỷ giá là yếu tố sống còn đối với hoạt động xuất nhập khẩu.

Giải pháp căn cơ và rủi ro sàn vàng

TS. Độ khẳng định, việc huy động lượng vàng khổng lồ trong dân là bài toán khó bởi mức sinh lời 15%/năm của vàng vượt xa hầu hết các hoạt động sản xuất.

Vì vậy, giải pháp căn bản phải đến từ cải cách thể chế: Nhà nước cần tăng minh bạch, giảm thủ tục, và duy trì lạm phát/tỷ giá ổn định để các kênh đầu tư khác trở nên hấp dẫn hơn.

Chuyên gia cũng đưa ra cảnh báo về việc điều hành giá:

Không nên kéo giá vàng trong nước sát giá thế giới khi vàng tăng nóng: Làm như vậy sẽ tiêu tốn ngoại tệ và kích thích tâm lý đầu cơ vì cho rằng "vàng đang rẻ". Nên duy trì chênh lệch hợp lý để hạn chế tích trữ.

Cảnh báo về sàn vàng tài khoản: TS. Độ ủng hộ sàn giao dịch vàng vật chất để tăng minh bạch, nhưng kịch liệt cảnh báo sàn vàng tài khoản. Ông coi đây là “trò chơi tổng bằng 0” (zero-sum game), không tạo ra giá trị gia tăng và chỉ khiến nguồn lực tài chính bị rút bớt khỏi nền kinh tế thực.