Sàn vàng: 'Vũ khí' cuối cùng để cải cách thị trường?

Nghị định 232/2025 mở cửa cho doanh nghiệp, ngân hàng được nhập khẩu và sản xuất vàng miếng, hứa hẹn thu hẹp chênh lệch giá với thế giới nhưng hiệu ứng cần thời gian. Các chuyên gia nhận định, cải cách chỉ thực sự hoàn tất khi lập sàn giao dịch vàng, hướng tới một thị trường minh bạch, hiện đại và bền vững.

Cho phép nhập khẩu vàng và chấm dứt độc quyền vàng miếng mới chỉ là “phát súng mở màn” cho cải cách thị trường vàng. Đích đến cuối cùng của lộ trình này là lập sàn giao dịch vàng – trước mắt dưới dạng hàng hóa, và xa hơn có thể mở rộng sang các công cụ phái sinh, nhằm tái định hình toàn diện cơ chế quản lý.

Nhập khẩu vàng mới chỉ là điểm khởi đầu

Dù Chính phủ vừa ban hành Nghị định 232/2025/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, giá vàng trong nước vẫn cao hơn thế giới tới 20 triệu đồng/lượng.

Nghị định này chính thức xóa bỏ cơ chế độc quyền, cho phép doanh nghiệp và ngân hàng thương mại đủ điều kiện được nhập khẩu, sản xuất vàng miếng. Tuy nhiên, theo ông Đào Xuân Tuấn – Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối (NHNN), hiệu ứng chính sách sẽ có độ trễ và khó tác động ngay tức thì lên thị trường. Trước ngày 10/10/2025 – thời điểm Nghị định có hiệu lực, NHNN vẫn đang khẩn trương ban hành thông tư hướng dẫn để doanh nghiệp, ngân hàng có cơ sở triển khai.

Nhiều doanh nghiệp vàng khẳng định đã sẵn sàng hồ sơ xin phép nhập khẩu, sản xuất vàng ngay khi có hiệu lực. Ngân hàng cũng nhập cuộc: Techcombank cho biết đang làm việc với đối tác quốc tế để chuẩn bị nguồn cung vàng nguyên liệu, đồng thời xây dựng cơ sở vật chất, nhân sự, hệ thống phân phối nhằm tung ra vàng miếng thương hiệu riêng. Lãnh đạo Techcombank kỳ vọng, sự tham gia của nhiều chủ thể sẽ thúc đẩy một thị trường vàng minh bạch, cạnh tranh và bền vững.

Các chuyên gia kinh tế cũng chung nhận định: Nghị định 232 chưa thể hạ nhiệt giá vàng tức thì, nhưng khi NHNN cấp phép nhập khẩu, chênh lệch giá sẽ nhanh chóng co hẹp. TS. Nguyễn Trí Hiếu ước tính, mỗi năm Việt Nam mất khoảng 10 tỷ USD cho nhập lậu vàng. Do đó, ông đề xuất NHNN ngay giai đoạn đầu nên cấp hạn ngạch nhập khẩu khoảng 1 tỷ USD vàng nguyên liệu để “giải khát” thị trường, đồng thời đưa dòng ngoại tệ từ kênh chợ đen vào hệ thống chính thức, giảm thất thoát và rủi ro quản lý.

Dĩ nhiên, nhập khẩu vàng sẽ tạo sức ép lên tỷ giá. Nhưng theo giới phân tích, đó là cái giá cần chấp nhận để ổn định thị trường vốn tồn tại bất cập cung – cầu kéo dài suốt nhiều thập niên.

Đích đến: Sàn giao dịch vàng

Việc cho phép nhập khẩu vàng và xóa bỏ độc quyền vàng miếng chỉ mới xử lý phần ngọn. Gốc rễ của cải cách – theo TS. Nguyễn Trí Hiếu – là phải “chứng khoán hóa” thị trường vàng thông qua thành lập sàn giao dịch vàng. Khi đó, nhà đầu tư không nhất thiết phải giữ vàng vật chất trong két sắt, mà có thể mua chứng chỉ vàng để giao dịch, trao đổi, hoặc rút vàng thật khi cần. Mô hình này sẽ giúp thị trường minh bạch, hạn chế tình trạng gom vàng vật chất, giảm áp lực cầu, đồng thời phản ánh chính xác cung – cầu thực.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Tổng giám đốc AFA Capital, cho rằng lộ trình cải cách sẽ đi qua ba chặng:

Giai đoạn I: Thiết lập nền tảng (Nghị định 232, thông tư hướng dẫn, quy trình nhập khẩu – sản xuất vàng).

Giai đoạn II: Cấp phép cho doanh nghiệp, ngân hàng đủ điều kiện; giám sát giao dịch, kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử.

Giai đoạn III – then chốt: Thành lập Sở giao dịch vàng và nghiên cứu triển khai công cụ phái sinh (hợp đồng tương lai, quyền chọn…).

NHNN hiện đang tham khảo mô hình quốc tế để thiết kế khung vận hành phù hợp. Ba phương án đang được cân nhắc: lập Sở giao dịch vàng quốc gia; tích hợp vàng vào Sở giao dịch hàng hóa hiện hữu; hoặc xây dựng Sàn vàng trong Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam.