Nếu các nước xuất khẩu và nhập khẩu cà phê tiếp tục áp thuế quan, ngành cà phê toàn cầu sẽ đối mặt với cả thách thức và cơ hội. Dưới đây là các kịch bản và triển vọng:

Tăng giá cà phê tại thị trường nhập khẩu:

+ Thuế quan làm tăng chi phí nhập khẩu, đẩy giá cà phê lên cao. Một thương nhân châu Âu ước tính rằng thuế 46% đối với cà phê Việt Nam có thể khiến người mua Mỹ trả thêm 2.500 USD/tấn (khoảng 65 triệu đồng). Điều này làm tăng giá bán lẻ, có thể giảm nhu cầu tiêu thụ, đặc biệt với các sản phẩm cà phê hòa tan hoặc giá rẻ.

+ Các nhà rang xay và bán lẻ tại Mỹ, đóng góp 343 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế, sẽ chịu áp lực lớn khi chi phí đầu vào tăng, có thể dẫn đến cắt giảm lợi nhuận hoặc chuyển chi phí sang người tiêu dùng.

Mất lợi thế cạnh tranh của một số quốc gia :

+ Các nước chịu thuế cao như Việt Nam hay Indonesia có nguy cơ mất thị phần vào tay các đối thủ như Brazil hay Colombia, vốn được hưởng mức thuế thấp hơn. Brazil đang tận dụng cơ hội này để tăng xuất khẩu robusta sang Mỹ, với dự báo sản lượng robusta tăng trong vụ mùa 2025.

+ Việt Nam, vốn phụ thuộc vào xuất khẩu robusta (chiếm 95% tổng lượng xuất khẩu), có thể đối mặt với khó khăn lớn nếu không đàm phán được mức thuế ưu đãi hơn. Thị phần tại Mỹ, nơi Việt Nam xuất khẩu 94.400 tấn trong 11 tháng năm 2024, có nguy cơ sụt giảm.

Sản lượng và chất lượng bị ảnh hưởng:

+ Chi phí sản xuất tăng do thuế quan áp lên nguyên liệu đầu vào sẽ gây khó khăn cho nông dân, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam, nơi biến đổi khí hậu đã làm giảm sản lượng (niên vụ 2024/2025 dự báo giảm do khô hạn).

+ Nếu giá cà phê giảm mạnh do cạnh tranh hoặc giảm cầu, nông dân có thể chuyển sang trồng các loại cây khác, làm giảm nguồn cung dài hạn.

Đa dạng hóa thị trường:

+ Các nước xuất khẩu như Việt Nam có thể giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ (chỉ chiếm 6% giá trị xuất khẩu cà phê Việt Nam) bằng cách mở rộng sang EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, và các nước châu Á, nơi nhu cầu cà phê đang tăng. EU vẫn là thị trường lớn nhất của Việt Nam, chiếm 38% tổng lượng xuất khẩu.

+ Các hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA hay CPTPP mang lại lợi thế thuế quan (thuế nhập khẩu cà phê nhân thường bằng 0%), giúp Việt Nam cạnh tranh tốt hơn tại các thị trường này.

Tập trung vào sản phẩm giá trị cao:

+ Thuế quan có thể thúc đẩy các nước sản xuất đầu tư vào chế biến sâu, như cà phê rang xay, hòa tan, hoặc đặc sản, để tăng giá trị gia tăng. Việt Nam đã ghi nhận kim ngạch xuất khẩu cà phê tăng 33,1% trong niên vụ 2023/2024, đạt 5,43 tỷ USD, nhờ giá xuất khẩu cao hơn và sản phẩm chế biến.

+ Nhu cầu cà phê hữu cơ và bền vững tại EU và Bắc Âu đang tăng, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn.

Ổn định nội địa và thương mại điện tử:

+ Phát triển thị trường nội địa là một hướng đi bền vững. Tại Việt Nam, tiêu thụ cà phê nội địa đã chiếm trên 10% sản lượng, với sự phát triển của các chuỗi như Highlands Coffee và Phúc Long.

+ Ứng dụng thương mại điện tử và sàn giao dịch quốc tế giúp doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng trực tiếp, giảm phụ thuộc vào các thị trường bị áp thuế.

Tái cấu trúc chuỗi cung ứng:

+ Chiến tranh thương mại có thể buộc ngành cà phê toàn cầu tái cấu trúc, với các nước sản xuất lớn như Brazil, Việt Nam, và Colombia cạnh tranh khốc liệt hơn để giữ thị phần. Những quốc gia tận dụng được công nghệ, cải thiện chất lượng, và đa dạng thị trường sẽ có lợi thế.

Phụ thuộc vào đàm phán thương mại:

+ Kết quả của các cuộc đàm phán song phương, như giữa Việt Nam và Mỹ, sẽ quyết định mức độ tác động của thuế quan. Nếu Việt Nam đàm phán thành công để giảm thuế xuống 0% như trước đây, ngành cà phê có thể nhanh chóng phục hồi.

Tăng trưởng bền vững:

+ Ngành cà phê toàn cầu vẫn được dự báo tăng trưởng, với quy mô thị trường đạt 166,39 tỷ USD vào năm 2029 (CAGR 4,72%), nhờ nhu cầu tiêu thụ tăng tại châu Á và các thị trường mới nổi. Tuy nhiên, để tận dụng xu hướng này, các nước như Việt Nam cần đầu tư vào sản xuất bền vững và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Cà phê đang chịu ảnh hưởng từ chiến tranh thương mại, chủ yếu qua thuế quan, chi phí sản xuất tăng, và biến động giá cả, nhưng nó chưa phải là "nạn nhân chính" do tính thiết yếu và đặc thù nguồn cung. Tương lai của ngành cà phê phụ thuộc vào khả năng thích ứng của các quốc gia xuất khẩu như Việt Nam trong việc đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm, và tận dụng các FTA. Dù đối mặt với thách thức, ngành cà phê vẫn có triển vọng tăng trưởng nếu các bên liên quan chủ động ứng phó với các rào cản thương mại và đầu tư vào sản xuất bền vững.