Diễu binh Việt Nam, duyệt binh Trung Quốc, tính mục đích trong khía cạnh địa chính trị là gì ?

Trước khi đi vào phần lập luận chính, cần thiết phải phân biệt hai sự kiện kỷ niệm của Việt Nam và Trung Quốc có khác nhau. Việt Nam là diễu binh, còn Trung Quốc là duyệt binh là chính, dù có bao hàm cả diễu binh.

Có nghĩa là Việt Nam mang tính biểu dương trình diễn, còn Trung Quốc có yếu tố nghi thức chính trị quân sự liên quan đến cả quân đội và lãnh đạo.

Vì tâm thức dân tộc và quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc, nên hai sự kiện sát nhau ngày 02 và 03.9.2025 đã gây ra so sánh và đồn đoán từ nhiều người bao gồm những người có vai trò quan trọng trong quá khứ, lẫn "chuyên gia" đủ loại Kols.

Và tất cả đều cảm tính, thiếu vắng tư duy và kiến thức chiến lược về địa chính trị, nên có thể gọi là giải trí nhiều hơn là lập luận nghiêm túc.

▮Một trong những lập luận câu like phổ biến, mang mầu sắc dân túy là lập tức liên hệ tình huống xung đột quân sự, và họ kết luận nếu xảy ra thì Việt Nam vẫn thắng.

Các viện dẫn hầu hết đều có khuôn mẫu sách giáo khoa lịch sử bậc phổ thông, từ lịch sử chống Nguyên Mông đến chiến tranh chống Pháp hay Mỹ.

Cái nguy hại rằng nó ấu trĩ về thực tiễn địa chính trị hiện tại, căn cứ vào bối cảnh cạnh nhau và hợp tác toàn cầu hiện đại, bức tranh cạnh tranh nước lớn giữa Mỹ - Trung Quốc hay bối cảnh khu vực Châu Á và Đông Nam Á.

Đầu tiên là cách họ đặt vấn đề sai, nên việc diễn giải tiếp theo là vô nghĩa và mất thời gian cho những giả định thiếu cơ sở.

Câu hỏi đúng là: Liệu có thể xảy ra chiến tranh nóng toàn diện giữa Việt Nam Trung Quốc hay không ?

Trả lời ngắn là không, dù có bất cứ mức độ bất đồng lớn hay căng thẳng đến đâu nữa, hoặc ít nhất là 25 năm tới.

Tại sao cần thiết phải hiểu rõ điều này, vì đối với chiến lược quốc gia [Việt Nam] nhận định đúng sẽ phân bổ nguồn lực đúng [quý giá và có giới hạn].

Xong không phải là không có mối căng thẳng hoặc đe dọa, quần đảo Trường Sa là một tâm điểm cần luôn chú ý vì những yêu sách và căng thẳng thực tế.

Tại sao lại không xảy ra xung đột toàn diện ? Có phải là về mặt quân sự thì Trung Quốc không thể thắng được Việt Nam không ?

Có nhiều lý do, trong đó có 2 lý do chính:

Bức tranh lớn nhất là cuộc cạnh tranh nước lớn giành vị trí siêu cường giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, và Việt Nam hiện tại có vai trò ảnh hưởng đến cả hai bên. Nên giả định có xảy ra, Việt Nam không có lựa chọn khác là chọn phe, đứng về phía Hoa Kỳ vì chính sự tồn vong của mình. Trung Quốc chưa sẵn sàng cho việc đó, ít nhất là 25 năm tới.

Thứ hai, mặc dù Việt Nam có ngân sách quốc phòng 8,1 tỷ đô la khá lớn trên cả Thái Lan, Indonesia, Pakistan ở Châu Á, Đông Nam Á hay trên cả Mexico, Na Uy, Thụy Điển ..v.v và đứng 26 trên thế giới nhưng chỉ bằng 1/20 so với Trung Quốc 166,1 tỷ đô la.(Cơ sở dữ liệu chi tiêu quân sự của SIPRI -Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế) cộng thêm năng lực sản xuất, công nghệ Trung Quốc đều vượt xa Việt Nam.

Nên về mặt nguyên tắc trong chiến tranh hiện đại (quan sát cuộc chiến Ucraina Nga) thì Trung Quốc có thể đạt được mục tiêu ban đầu là xâm lược lãnh thổ. Song giữ được là không thể, đến đây bài học chiến tranh Việt Nam - Mỹ vẫn đúng: kết cục vẫn thế - Việt Nam vẫn giữ độc lập.

Nguyên nhân là tính dân tộc của người Việt rất cao, họ sẵn sàng trả mọi giá nếu phải chống lại ngoại xâm.

Và Trung Quốc phải trả giá rất đắt về chính trị, về chi phí đến mức hệ quả chắc chắn có thể phải từ bỏ giấc mơ siêu cường của Trung Quốc nếu họ làm điều này.

Tại sao lại 25 năm tới, vì Trung Quốc có một cột mốc vào năm 2049, vào dịp 100 năm thành lập nước Trung Quốc họ có mục tiêu là vượt qua Mỹ và trở thành siêu cường duy nhất, một vị trí mà Mỹ đã có trong 25 năm (1990 - 2015) sau khi Liên Xô sụp đổ.

Từ giờ đến đó Trung Quốc không muốn rủi ro, mà nếu xung đột toàn diện với Việt Nam thì giấc mơ đó sẽ tan vỡ.

▮Song cuộc duyệt binh hôm qua 03.9.2025 nó có nhiều mục đích và cũng không có gì bí mật cũng như những cuộc diễu binh nổi tiếng trên thế giới như cuộc "cuộc diễu binh quân sự lâu đời và lớn nhất ở châu Âu" tổ chức tại Paris nhân kỷ niệm Cách mạng Pháp 14.7, cuộc diễu binh "Ngày Chiến thắng" 09.5 trên Quảng trường Đỏ ở Nga.

Cuộc duyệt binh tại Quảng trường Thiên An Môn nhân kỷ niệm chiến thắng chiến tranh thế giới lần 2 chỉ là một trong những lý do.

Hay chính xác ra là cuộc diễu binh phục vụ nhiều mục đích đan xen, vừa mang tính biểu tượng vừa mang tính chiến lược: kỷ niệm, trình diễn bản sắc dân tộc, phục vụ chính sách đối nội và phô diễn sức mạnh quân sự.

Trong đó tại bối cảnh cụ thể địa chính trị hiện tại, nó có mục đích rất cụ thể.

☛ Với Mỹ là họ sẵn sàng cạnh tranh và đối đầu cả về kinh tế - quân sự.

☛ Với Đài Loan và cả Đông Á sự phô diễn "cơ bắp" nhằm đưa ra thông điệp rằng khu vực Đông Á bao gồm cả Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines.. sẽ trong vòng ảnh hưởng của Trung Quốc.

☛ Còn với Việt Nam, như phân tích bên trên dù về logic hợp lý, Trung Quốc không thể xung đột toàn diện. Dù quần đảo Trường Sa vẫn trong tầm ngắm của họ (bản đồ đường 9 đoạn và các yêu sách về nó luôn hiện hữu), nhưng để giải quyết bằng quân sự khó chấp nhận về giá phải trả cả về chính trị, quân sự và vị thế.

Tư duy chiến lược của Trung Quốc, khác với Mỹ và Phương Tây, nói một cách so sánh ẩn dụ là Phương Tây chơi Cờ Vua, còn Trung Quốc chơi Cờ Vây.

Triết lý Cờ vua thiên về mục tiêu và chiến thắng dứt khoát thông qua việc tiêu diệt quân Vua của đối phương, phản ánh tư duy quyết đoán, có cấu trúc và tập trung vào việc xác định điểm yếu của đối thủ, trong khi triết lý Cờ Vây lại nhấn mạnh sự linh hoạt, chiến lược tổng thể để bao vây và kiểm soát lãnh thổ, phản ánh khả năng thích ứng, chấp nhận sự mơ hồ và tư duy chiến lược lâu dài.

Nên cuộc diễu binh của Trung Quốc, cũng có thể hiểu như là một nước đi trong ván Cờ Vây, có mục đích phụ muốn làm suy giảm ý chí chính trị trong bảo vệ và lựa chọn của Việt Nam trong 2 vấn đề cốt lõi:

Một là về chọn "phe" giữa họ [Trung Quốc] và Mỹ cả về an ninh kinh tế lẫn an ninh địa chính trị

Hai là sức ép yêu sách vấn đề tranh chấp về Trường Sa của Việt Nam.

▮Nói ngắn một chút về cuộc diễu binh của Việt Nam, đoán rằng không phải ngẫu nhiên mà là cuộc diễu binh lớn nhất dù có ý nghĩa là dịp kỷ niệm A80, nhưng có lẽ dư âm của cuộc xung đột biên giới Thái Lan - Cambodia và những vấn đề lịch sử biên giới giữa Việt Nam - Cambodia cũng có thể là một lý do. Who know ?

Cẩn trọng chắc không thừa, làm chiến lược giỏi là ngăn chặn chiến tranh hay xung đột từ khi nó chỉ thoáng qua trong suy nghĩ của đối thủ (có thể là tiềm ẩn)

__________

▮04.9.2025

Hoàng Anh Tuấn