Trước làn sóng bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng, Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba đang tích cực thúc đẩy các khuôn khổ thương mại tự do tại Đông Nam Á. Trong cuộc hội đàm với Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính ngày 28/4/2025 tại Hà Nội, ông Ishiba tái khẳng định cam kết duy trì thương mại đa phương, mở ra kỳ vọng về một môi trường thương mại ổn định và rộng mở hơn cho khu vực.

Trong chuyến công du lần này, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí thúc đẩy các khuôn khổ thương mại tự do nhằm ứng phó với chính sách thuế mới của Mỹ. Đặc biệt, việc thiết lập khuôn khổ đối thoại cấp thứ trưởng về ngoại giao và quốc phòng thể hiện bước tiến quan trọng trong quan hệ song phương. Việc Việt Nam được bổ sung vào chương trình Hỗ trợ An ninh Chính thức (OSA) của Nhật Bản sẽ góp phần tăng cường năng lực quốc phòng, đồng thời mở rộng nền tảng hợp tác song phương vững chắc hơn.

Bối cảnh Mỹ áp thuế "có đi có lại" đối với Đông Nam Á từ tháng 4/2025 tạo ra nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra cơ hội để khu vực tăng cường nội lực và đa dạng hóa đối tác. Các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam, đang chủ động tìm kiếm sự cân bằng giữa các cường quốc, hướng tới một môi trường thương mại ổn định và ít phụ thuộc hơn.

Theo Giáo sư Yorizumi Watanabe, chuyến thăm Đông Nam Á lần này của Thủ tướng Ishiba có ý nghĩa đặc biệt, khi Nhật Bản thể hiện vai trò tích cực trong việc duy trì thương mại tự do trước các sức ép chính trị và kinh tế. Các nước ASEAN, trong bối cảnh đang tìm kiếm đối tác chiến lược đáng tin cậy, có thêm một điểm tựa vững chắc từ Nhật Bản.

Một điểm sáng khác là Nhật Bản tiếp tục dẫn dắt Hiệp định CPTPP, tạo thêm nhiều cơ hội tiếp cận thị trường cho các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam. Việc CPTPP tiếp tục phát triển sẽ giúp Việt Nam và các nước trong khu vực giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, mở rộng cánh cửa xuất khẩu và tăng cường chuỗi cung ứng khu vực.

Trước mức thuế cao từ Mỹ, Việt Nam đã lựa chọn cách phản ứng khôn khéo và kiên nhẫn. Nhật Bản đang chủ động hỗ trợ Việt Nam, không chỉ thông qua các khuôn khổ thương mại, mà còn bằng cách mở rộng tiếp cận thị trường cho các sản phẩm, nông sản của Việt Nam. Đây là tín hiệu tích cực, khẳng định niềm tin rằng hợp tác bền vững sẽ giúp Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn.

Chuyến thăm tới Philippines cũng nhấn mạnh sự hợp tác sâu rộng hơn về quốc phòng và an ninh biển. Các sáng kiến như hỗ trợ radar giám sát hàng hải cho Philippines thể hiện cam kết của Nhật Bản trong việc góp phần bảo vệ hòa bình và ổn định khu vực, đồng thời cho thấy ASEAN ngày càng chủ động hơn trong việc bảo vệ lợi ích chiến lược của mình.

Ngoài ASEAN, Nhật Bản còn đẩy mạnh phối hợp với Anh, Singapore, Malaysia và Pháp để xây dựng mặt trận thương mại tự do vững chắc. Đây là tín hiệu rất tích cực cho thấy, dù đối mặt với các chính sách thuế mới của Mỹ, các quốc gia vẫn đang hợp tác chặt chẽ để bảo vệ những giá trị toàn cầu về thương mại mở.