Xung đột Iran làm dấy lên lo ngại “điểm nghẽn số”: Cáp ngầm qua Hormuz có thể trở thành mục tiêu chiến lược

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, các chuyên gia cảnh báo không chỉ dòng chảy dầu mỏ mà cả “hạ tầng vô hình” của thế giới số cũng đang đứng trước rủi ro nghiêm trọng. Các tuyến cáp ngầm đi qua khu vực Strait of Hormuz được xem là điểm yếu tiềm tàng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế kỹ thuật số toàn cầu.

Hormuz không chỉ là “yết hầu dầu mỏ”

Từ lâu, Hormuz được biết đến là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Tuy nhiên, ít người chú ý rằng dưới đáy biển khu vực này còn là nơi đặt nhiều tuyến cáp quang quan trọng bậc nhất thế giới.

Các tuyến cáp này kết nối châu Á, châu Âu và Trung Đông, đi qua các quốc gia như Ấn Độ, UAE, Qatar, Oman và Ai Cập, tạo thành mạng lưới truyền dẫn dữ liệu toàn cầu.

Cáp ngầm – “xương sống” của Internet toàn cầu

Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế International Telecommunication Union (ITU), hơn 99% lưu lượng dữ liệu Internet quốc tế được truyền qua hệ thống cáp ngầm dưới biển.

Những tuyến cáp này không chỉ phục vụ Internet mà còn hỗ trợ truyền dữ liệu tài chính, giao dịch thương mại điện tử và kết nối điện năng giữa các quốc gia. Tuổi thọ trung bình của chúng vào khoảng 25 năm, đóng vai trò như “mạch máu” của nền kinh tế số toàn cầu.

Chuyên gia địa chính trị Masha Kotkin nhận định: nếu cáp ngầm bị gián đoạn, hậu quả có thể lan rộng từ chậm Internet, gián đoạn thương mại điện tử đến đình trệ các giao dịch tài chính quốc tế.

Trung Đông đẩy mạnh hạ tầng số, phụ thuộc cáp ngầm

Các quốc gia vùng Vịnh như United Arab Emirates và Saudi Arabia đang đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ.

Tuy nhiên, toàn bộ hệ thống này lại phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các tuyến cáp ngầm đi qua khu vực Hormuz.

Một số tuyến cáp quan trọng gồm: AAE-1, kết nối châu Á – châu Âu qua Trung Đông; FALCON, kết nối Ấn Độ, Sri Lanka với vùng Vịnh và châu Phi; Gulf Bridge International, liên kết các quốc gia vùng Vịnh.

Ngoài ra, nhiều dự án mở rộng đang được triển khai nhằm tăng năng lực truyền tải dữ liệu trong khu vực.

Rủi ro không chỉ đến từ xung đột

Theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế (ICPC), mỗi năm có khoảng 150–200 sự cố liên quan đến cáp ngầm trên toàn cầu. Phần lớn không phải do phá hoại mà do tai nạn như mỏ neo tàu hoặc hoạt động đánh bắt cá.

Các chuyên gia cũng cho biết thiên tai như động đất, dòng hải lưu hay bão biển là những rủi ro thường xuyên đối với hệ thống này.

Dù vậy, trong bối cảnh xung đột quân sự, nguy cơ gián tiếp từ hoạt động hải quân hoặc tàu thuyền bị hư hại làm đứt cáp đang gia tăng đáng kể.

Xung đột làm tăng nguy cơ gián đoạn hạ tầng số

Theo các chuyên gia viễn thông, hoạt động quân sự kéo dài tại khu vực có thể khiến xác suất hư hỏng cáp tăng lên, ngay cả khi không có hành vi tấn công trực tiếp.

Một sự cố tương tự từng xảy ra tại Biển Đỏ khi một tàu thương mại bị trôi dạt và làm đứt cáp dưới biển trong một vụ việc liên quan đến xung đột khu vực.

Trong môi trường căng thẳng, việc sửa chữa cáp cũng trở nên phức tạp hơn do hạn chế tiếp cận vùng biển, rủi ro an ninh và thủ tục cấp phép kéo dài.

Sửa chữa khó khăn và không có giải pháp thay thế hoàn hảo

Các chuyên gia nhấn mạnh việc khôi phục cáp ngầm không quá phức tạp về kỹ thuật, nhưng lại bị cản trở bởi yếu tố an ninh và pháp lý trong khu vực xung đột.

Trong khi đó, các giải pháp thay thế như vệ tinh không thể đáp ứng quy mô dữ liệu toàn cầu do hạn chế về băng thông và chi phí.

Ngay cả các hệ thống vệ tinh quỹ đạo thấp như Starlink cũng chỉ đóng vai trò bổ trợ, chưa thể thay thế hoàn toàn hạ tầng cáp ngầm.

Nguy cơ “điểm nghẽn kép” của thế giới

Giới phân tích cảnh báo Hormuz không chỉ là “điểm nghẽn dầu mỏ” mà đang dần trở thành “điểm nghẽn kép” của cả năng lượng và dữ liệu toàn cầu.

Nếu xảy ra gián đoạn đồng thời cả vận tải dầu và cáp ngầm, tác động sẽ lan rộng sang thương mại, tài chính và hạ tầng số toàn cầu.

Trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, những lo ngại về an ninh hạ tầng dưới biển đang trở thành một trong những rủi ro chiến lược lớn nhất của nền kinh tế hiện đại.