"Xóa bỏ" đặc quyền trong thị trường xăng dầu

Không chỉ là cắt giảm thủ tục hành chính đơn thuần, đây là cuộc chiến thay đổi tư duy quản lý: Trả lại quyền chọn mô hình kinh doanh cho doanh nghiệp thay vì để Nhà nước "vẽ đường" bằng những con số cứng nhắc.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa góp ý cho dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Điểm đáng chú ý là đề xuất tiếp tục tháo bỏ các điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực xăng dầu và ô tô nhằm mở rộng cạnh tranh, giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp.

Theo VCCI, dự thảo lần này cho thấy quyết tâm cải cách lớn khi đề xuất bãi bỏ 30 thủ tục hành chính, cắt giảm 351 điều kiện kinh doanh và loại bỏ 6 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nhiều quy định được đánh giá có thể giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí tuân thủ và rút ngắn quy trình vận hành.

Trong lĩnh vực hóa chất, việc miễn giấy phép với một số sản phẩm có hàm lượng thấp được cho là sẽ giảm áp lực thủ tục. Ở mảng thương mại quốc tế, đề xuất bỏ yêu cầu nộp lại các giấy tờ đã có trên hệ thống dữ liệu quốc gia cũng được đánh giá phù hợp với xu hướng số hóa.

Đáng chú ý, nhiều loại phí trong các lĩnh vực cạnh tranh, đa cấp, thuốc lá, xăng dầu hay chứng nhận xuất xứ hàng hóa cũng được đề xuất giảm sâu.

Xăng dầu bị cho là tồn tại quá nhiều “cửa hẹp”

Dù ghi nhận nỗ lực cải cách, VCCI cho rằng lĩnh vực xăng dầu vẫn đang tồn tại nhiều điều kiện mang tính áp đặt.

Hiện thương nhân đầu mối muốn tham gia thị trường phải đáp ứng loạt yêu cầu lớn về cầu cảng, kho chứa, hệ thống bán lẻ và đại lý phân phối. Theo VCCI, cách quản lý này vô hình trung buộc doanh nghiệp phải đi theo một mô hình kinh doanh cố định thay vì được tự chủ lựa chọn quy mô phù hợp với năng lực.

Tổ chức này cho rằng Nhà nước nên chuyển sang quản lý bằng quy chuẩn kỹ thuật, nghĩa vụ dự trữ, tiêu chuẩn an toàn và cơ chế giám sát thị trường thay vì kiểm soát trực tiếp mô hình hoạt động.

“Nếu rào cản gia nhập quá cao, thị trường sẽ chỉ còn sân chơi của số ít doanh nghiệp lớn”, VCCI nhận định.

Ô tô cũng đứng trước áp lực “cởi trói”

Một trong những nội dung gây chú ý nhất là đề xuất bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh đối với hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô.

Theo VCCI, xe trước khi lưu thông vốn đã phải trải qua quy trình kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó còn có cơ chế triệu hồi và bảo vệ người tiêu dùng. Vì vậy, việc duy trì thêm giấy phép đủ điều kiện kinh doanh bị cho là tạo thêm một lớp “tiền kiểm” chồng chéo.

Các yêu cầu như cơ sở bảo hành chính hãng, giấy chứng nhận kiểu loại hay điều kiện ủy quyền cũng bị đánh giá là rào cản lớn với doanh nghiệp mới.

VCCI cho rằng sau hơn 20 năm bảo hộ, tỷ lệ nội địa hóa ô tô tại Việt Nam vẫn ở mức thấp, cho thấy việc dựng rào cản chưa tạo được hiệu quả như kỳ vọng.

Trong bối cảnh ngành ô tô toàn cầu đang chuyển nhanh sang xe điện và công nghệ mới, việc duy trì các điều kiện kinh doanh cứng nhắc có nguy cơ làm giảm sức hút đầu tư và chậm nhịp đổi mới.

Cải cách không chỉ nằm trên giấy

Ngoài câu chuyện cắt giảm thủ tục, VCCI cũng cảnh báo áp lực thực thi tại địa phương. Nhiều Sở Công Thương hiện thiếu nhân sự chuyên môn và nguồn lực tài chính, trong khi khối lượng thủ tục được phân cấp ngày càng lớn.

Theo VCCI, nếu không bổ sung đủ nguồn lực, nguy cơ “phân cấp trên giấy” hoàn toàn có thể xảy ra, khiến doanh nghiệp vẫn tiếp tục chờ đợi và chịu cảnh thủ tục kéo dài.