Xe điện có thật sự “dễ cháy”? Dữ liệu cho thấy sự thật hoàn toàn ngược lại

Những đoạn video ghi lại cảnh xe điện bốc cháy thường nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, thu hút hàng triệu lượt xem chỉ trong thời gian ngắn. Từ đó, không ít người hình thành quan niệm rằng xe điện tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao hơn xe chạy xăng. Tuy nhiên, các dữ liệu thống kê trong hơn một thập kỷ qua lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác.

Những con số biết nói

Tại Mỹ, nơi xe điện đã được triển khai ở quy mô lớn, thống kê của các cơ quan an toàn giao thông và Hiệp hội Phòng cháy chữa cháy Quốc gia (NFPA) cho thấy các vụ cháy liên quan đến phương tiện sử dụng động cơ đốt trong xảy ra với tần suất khoảng 2–3 phút mỗi vụ trên toàn quốc. Điều này tương đương hàng trăm nghìn vụ cháy xe mỗi năm, phần lớn liên quan đến xe chạy bằng xăng hoặc dầu diesel.

Khi so sánh theo số lượng phương tiện, sự khác biệt càng trở nên rõ ràng. Các phân tích dựa trên dữ liệu bán hàng và báo cáo cháy xe tại Mỹ cho thấy, trung bình chỉ có khoảng 25 vụ cháy trên mỗi 100.000 xe điện được bán ra, trong khi con số này đối với xe chạy xăng lên tới khoảng 1.500 vụ trên mỗi 100.000 xe.

Tại châu Âu, Cơ quan Ứng phó Khẩn cấp Dân sự Thụy Điển báo cáo rằng trong năm 2022, chỉ ghi nhận 23 vụ cháy trong tổng số khoảng 611.000 xe điện đang lưu hành, tương đương tỷ lệ 0,004%. Trong cùng thời kỳ, khoảng 3.400 vụ cháy xảy ra trong số 4,4 triệu xe chạy xăng và dầu diesel, tương ứng tỷ lệ 0,08%. Nói cách khác, nguy cơ cháy của xe động cơ đốt trong cao hơn xe điện khoảng 20 lần tại một trong những thị trường xe điện hóa mạnh nhất thế giới.

Dữ liệu từ EV FireSafe – tổ chức của Úc chuyên duy trì cơ sở dữ liệu toàn cầu về các sự cố cháy xe điện – cũng cho kết quả tương tự. Theo đó, nguy cơ cháy của xe điện được ước tính ở mức 0,001–0,002%, so với khoảng 0,1% đối với xe chạy xăng và dầu diesel. Tùy theo tuổi đời của đội xe và mức độ đầy đủ của báo cáo, nguy cơ cháy của xe động cơ đốt trong cao hơn từ 50 đến 100 lần.

Tại Ba Lan, Cục Phòng cháy chữa cháy Nhà nước cho biết trong giai đoạn 2020–2025, nước này ghi nhận tổng cộng 51.142 vụ cháy xe. Trong số đó, 50.833 vụ liên quan đến xe động cơ đốt trong, 222 vụ liên quan đến xe hybrid và chỉ có 87 vụ liên quan đến xe điện.

Nhìn chung, dữ liệu từ Mỹ, Liên minh châu Âu và Úc đều cho thấy một xu hướng nhất quán: cháy xe điện là hiện tượng hiếm gặp, chứ không phổ biến như nhiều người vẫn nghĩ.

Vì sao định kiến vẫn tồn tại?

Nếu các con số đã rõ ràng, vì sao quan niệm “xe điện dễ cháy” vẫn phổ biến? Câu trả lời nằm ở yếu tố tâm lý và cách thông tin được lan truyền.

Cháy xe chạy xăng từ lâu đã được xem là rủi ro quen thuộc, thậm chí gần như “bình thường” trong mắt công chúng. Ngược lại, mỗi vụ cháy xe điện đều được nhìn nhận như một sự cố bất thường, từ đó thu hút sự chú ý lớn hơn nhiều. Một vụ cháy xe điện có thể được chia sẻ rộng rãi, trong khi hàng nghìn vụ cháy xe động cơ đốt trong diễn ra mỗi năm lại ít khi trở thành tin tức nổi bật.

Bên cạnh đó, cháy pin lithium-ion có đặc điểm kỹ thuật khác biệt. Các vụ cháy này có thể kéo dài, khó dập tắt bằng phương pháp thông thường và đôi khi có khả năng bùng phát trở lại sau khi đã được khống chế. Những hình ảnh này dễ tạo ấn tượng mạnh, góp phần củng cố quan niệm rằng xe điện không an toàn, dù xác suất xảy ra sự cố là rất thấp.

Nguyên nhân thực sự gây cháy xe điện

Phần lớn các vụ cháy xe điện không phải do xe tự bốc cháy, mà bắt nguồn từ hư hỏng nghiêm trọng của hệ thống pin lithium-ion. Nguyên nhân có thể là va chạm mạnh làm biến dạng vỏ pin, lỗi sản xuất bên trong, nước xâm nhập sau lũ lụt hoặc sự cố liên quan đến hạ tầng sạc. Trong những trường hợp hiếm hoi, các yếu tố này có thể dẫn đến hiện tượng quá nhiệt, khi nhiệt lan truyền nhanh giữa các cell pin.

Trong khi đó, các vụ cháy xe chạy xăng thường liên quan đến rò rỉ nhiên liệu, bình xăng bị vỡ, động cơ quá nóng hoặc các sự cố điện gây bắt lửa hơi nhiên liệu. Việc luôn mang theo nhiên liệu lỏng dễ cháy dưới áp suất cao khiến xe động cơ đốt trong tiềm ẩn rủi ro cháy nổ thường trực, đặc biệt là với các phương tiện cũ hoặc trong các vụ tai nạn nghiêm trọng.

Điểm khác biệt cốt lõi là: cháy xe điện hiếm nhưng phức tạp, còn cháy xe chạy xăng thì phổ biến hơn rất nhiều dù về mặt kỹ thuật đơn giản hơn.

Dữ liệu nói gì?

Thực tế, không có phương tiện nào là “chống cháy tuyệt đối”. Xe điện cũng không phải ngoại lệ. Tuy nhiên, các dữ liệu hiện đại và được kiểm chứng rộng rãi không ủng hộ quan điểm cho rằng xe điện dễ bốc cháy hơn xe chạy xăng.

Ngược lại, xét trên xác suất thống kê, xe điện hiện nay an toàn hơn đáng kể về nguy cơ cháy nổ so với các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong. Những lo ngại phổ biến phần lớn xuất phát từ cảm tính và hiệu ứng truyền thông, hơn là từ bằng chứng khoa học và số liệu thực tế.