WTO loay hoay giữa căng thẳng thương mại

Mỹ cáo buộc Cơ quan Phúc thẩm của WTO đã diễn giải quá mức các quy tắc thương mại quốc tế và không tuân thủ thời hạn hoàn thành các vụ việc theo quy định của WTO. Phía Mỹ cũng nhấn mạnh rằng các quyết định của cơ quan này không được xâm phạm đến các vấn đề an ninh quốc gia.

Cơ quan Phúc thẩm của WTO tê liệt từ tháng 12/2019 do Mỹ liên tục ngăn chặn đề cử thành viên, khiến các tranh chấp thương mại không thể giải quyết.

Dưới đây là phiên bản trau chuốt và đủ ý hơn của văn bản:

Sau khi tái đắc cử, Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế 10% lên hàng hóa Trung Quốc, châm ngòi cho đợt căng thẳng thương mại mới. Đáp trả, Trung Quốc lập tức áp thuế lên các mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ, bao gồm năng lượng, ô tô và phụ tùng máy móc.

Ngày 4/2, Trung Quốc tuyên bố sẽ đệ đơn khiếu nại lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), phản đối mức thuế mà họ cho là bất hợp lý của Mỹ. Tuy nhiên, động thái này khó có thể mang lại kết quả khi hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO đang tê liệt suốt nhiều năm. Điều này đồng nghĩa với việc cả Mỹ và Trung Quốc chỉ có thể tự tìm cách giải quyết mâu thuẫn nếu muốn đạt được một thỏa thuận.

Quy trình giải quyết tranh chấp tại WTO bao gồm nhiều giai đoạn. Khi một thành viên nộp đơn khiếu nại, các cuộc tham vấn giữa các bên liên quan sẽ được tiến hành. Nếu không đạt được thỏa thuận, bên khiếu nại có thể yêu cầu thành lập một ban hội thẩm đặc biệt gồm ba đến năm chuyên gia. Các quốc gia cũng có quyền kháng cáo phán quyết của ban hội thẩm.

Tuy nhiên, Cơ quan Phúc thẩm của WTO, đơn vị chịu trách nhiệm xem xét các kháng cáo, đã không thể xử lý bất kỳ vụ việc mới nào kể từ tháng 12/2019. Nguyên nhân là Mỹ liên tục chặn các đề cử thành viên, khiến cơ quan này rơi vào tình trạng tê liệt. Vấn đề này khởi nguồn từ thời Tổng thống Barack Obama, tiếp diễn dưới thời Donald Trump và kéo dài sang nhiệm kỳ của Joe Biden.

Washington cáo buộc Cơ quan Phúc thẩm đã diễn giải quá mức các quy tắc thương mại quốc tế, đồng thời không tuân thủ thời hạn giải quyết vụ việc theo quy định của WTO. Mỹ cũng nhấn mạnh rằng các quyết định của cơ quan này không được can thiệp vào các vấn đề an ninh quốc gia.

Năm 2022, các thành viên WTO đã thống nhất khởi động thảo luận nhằm khôi phục một hệ thống giải quyết tranh chấp đầy đủ vào năm 2024. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có thỏa thuận nào được thông qua.

Trong lúc chờ đợi, một số thành viên WTO, bao gồm Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc, đã phát triển một cơ chế phúc thẩm thay thế để tiếp tục xử lý tranh chấp. Tuy nhiên, Mỹ không tham gia hệ thống này. Điều này khiến dù cơ chế tạm thời có hiệu quả với các quốc gia tham gia, nó vẫn không ngăn cản các thành viên WTO khác kháng cáo lên Cơ quan Phúc thẩm vốn đã tê liệt, dẫn đến tình trạng các vụ kiện bị đình trệ vô thời hạn.

Theo WTO, hiện có tới 32 phán quyết của ban hội thẩm đã bị kháng cáo nhưng chưa thể thực thi.