Việt Nam: Chiến trường mới của các "ông lớn" ô tô Nhật?

Nhật Bản hiện vẫn là nhà đầu tư lớn nhất trong ngành ô tô tại Việt Nam, chiếm hơn 30% tổng vốn FDI toàn ngành. Tuy nhiên, các hãng xe Nhật đang đối mặt áp lực chuyển đổi mạnh mẽ sang xe điện và tăng tỷ lệ nội địa hóa nếu muốn duy trì vị thế trước làn sóng cạnh tranh mới.

Với sự hiện diện dày đặc của Toyota, Honda, Suzuki, Mazda, và Mitsubishi, Nhật Bản đã trở thành nhà đầu tư quyền lực định hình ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Cuộc đua tại đây không chỉ dừng lại ở việc tranh giành thị phần, mà còn là một cuộc chiến thầm lặng về nội địa hóa và phát triển chuỗi cung ứng – những yếu tố sống còn cho sự thống trị lâu dài.

Tính đến cuối năm 2024, Nhật Bản tiếp tục khẳng định vị thế nhà đầu tư hàng đầu trong ngành sản xuất và lắp ráp ô tô tại Việt Nam, chiếm hơn 30% tổng vốn FDI toàn ngành, theo báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài. Những tên tuổi lớn như Toyota, Mazda, Mitsubishi, Honda và Suzuki không chỉ hiện diện mà còn vận hành với chiến lược và quy mô đa dạng, tạo nên mạng lưới sản xuất đồ sộ và uy lực.

Năm 2024 chứng kiến thị trường ô tô Việt Nam tăng trưởng ấn tượng với doanh số xe du lịch đạt gần nửa triệu chiếc, trong đó các thương hiệu Nhật Bản vẫn duy trì vị thế thống lĩnh. Toyota dẫn đầu với gần 70.000 xe bán ra, không chỉ nhờ các mẫu chiến lược như Corolla Cross, Vios, Fortuner mà còn bởi chiến lược nội địa hóa gia tăng tỷ lệ linh kiện sản xuất trong nước, mở rộng mạng lưới phân phối tới các vùng sâu vùng xa. Nhà máy Toyota tại Vĩnh Phúc, với công suất khoảng 90.000 xe/năm, là nhà máy lắp ráp xe hybrid đầu tiên ở Việt Nam, minh chứng cho cam kết dài hạn và đổi mới công nghệ của tập đoàn này.

Mitsubishi, với doanh số tăng 33%, đang bứt phá mạnh mẽ qua mẫu Xpander và SUV Xforce, đồng thời có kế hoạch đầu tư dây chuyền lắp ráp xe điện mini nhằm chiếm lĩnh phân khúc đô thị và gia đình. Mazda – hợp tác với Thaco – vận hành tổ hợp sản xuất hiện đại bậc nhất khu vực Đông Nam Á tại Chu Lai, với công suất 100.000 xe/năm và hệ sinh thái linh kiện được tối ưu hóa sâu sắc. Honda dù tập trung chủ yếu vào xe máy, vẫn giữ vững vị trí trong phân khúc sedan hạng B với mẫu City và chuẩn bị đón đầu xu thế xe điện, hybrid từ năm 2025. Suzuki, với quy mô thu hẹp, đã chuyển trọng tâm sang nhập khẩu nguyên chiếc để duy trì sự hiện diện.

Tuy nhiên, bên cạnh ưu thế về quy mô và kinh nghiệm, các hãng Nhật đang đối mặt với thách thức lớn từ xu hướng điện hóa – nơi họ chưa bắt kịp tốc độ các đối thủ Trung Quốc, Hàn Quốc và châu Âu. Tỷ lệ nội địa hóa ở Việt Nam còn thấp, chỉ khoảng 10–15%, kém xa các thị trường láng giềng, làm gia tăng chi phí và khó cạnh tranh trong phân khúc bình dân. Chính phủ Việt Nam đang ráo riết thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ để nâng cao chuỗi giá trị nội địa, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Nhật tái cấu trúc chiến lược sản xuất.

Cuộc đua ô tô tại Việt Nam không còn chỉ là trận chiến về sản lượng hay thị phần, mà đã trở thành cuộc chiến khốc liệt về chuyển đổi công nghệ, điện hóa và nội địa hóa sâu rộng. Những doanh nghiệp Nhật Bản không nhanh chóng thích ứng sẽ đối mặt với nguy cơ đánh mất vị thế vốn có, trong khi những ai nắm bắt đúng thời điểm sẽ định hình lại bộ mặt ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, hướng tới kỷ nguyên xanh và số hóa.