Vì sao hệ thống chính trị Iran chưa sụp đổ sau "bão lửa"?

Các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel đã gây thiệt hại nặng nề cho bộ máy quân sự và chính trị của Iran. Tuy nhiên, các đánh giá ban đầu cho thấy cấu trúc quyền lực tại Tehran vẫn duy trì khả năng kiểm soát và vận hành.

Bộ máy quyền lực vẫn duy trì kiểm soát

Trong tuần qua, các cuộc tấn công quy mô lớn của Mỹ và Israel đã đánh trúng hàng loạt mục tiêu quân sự và cơ sở chỉ huy trên lãnh thổ Iran, gây tổn thất đáng kể cho bộ máy lãnh đạo và năng lực quân sự của nước này.

Một trong những diễn biến gây chấn động là việc Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng, sự kiện được cho là làm gián đoạn tiến trình chuyển giao quyền lực tại Tehran.

Tuy vậy, theo các đánh giá sơ bộ từ quan chức châu Âu và Arab được Washington Post dẫn lại, chính quyền Iran vẫn duy trì khả năng kiểm soát nhà nước sau gần một tuần giao tranh.

Một quan chức châu Âu giấu tên cho biết các bản đánh giá tình báo hiện chưa ghi nhận dấu hiệu hệ thống quyền lực Iran đang tan rã hay xảy ra tình trạng đào ngũ trong bộ máy quản lý.

Trái với dự đoán của một số nước trong khu vực, tình hình trong nước Iran vẫn tương đối ổn định. Lực lượng an ninh nội địa và lực lượng bán quân sự Basij tiếp tục tuần tra và kiểm soát các đô thị lớn.

Cấu trúc lãnh đạo phân tầng

Theo các nhà quan sát, một trong những yếu tố quan trọng giúp Iran duy trì khả năng vận hành là mô hình lãnh đạo phân tầng được thiết kế từ trước nhằm đối phó với các cuộc tấn công nhằm vào tầng lớp lãnh đạo.

Cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei.

Hệ thống này cho phép những nhân sự dự phòng nhanh chóng tiếp quản vị trí quan trọng khi lãnh đạo cấp cao thiệt mạng hoặc mất khả năng điều hành.

Ví dụ, sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Aziz Nasirzadeh thiệt mạng, Majid Ebnelreza đã nhanh chóng được bổ nhiệm làm quyền bộ trưởng theo quyết định của Tổng thống Masoud Pezeshkian.

Ngoài ra, các đơn vị quân đội Iran cũng được tổ chức theo mô hình phân tán, cho phép từng đơn vị hoạt động độc lập dựa trên các chỉ thị chiến lược đã được thiết lập từ trước.

Chiến lược chuẩn bị cho xung đột dài hạn

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), hơn 2.000 mục tiêu tại Iran đã bị tấn công chỉ trong bốn ngày. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cũng cho biết họ đã thả hơn 4.000 đơn vị vũ khí xuống các mục tiêu trong chiến dịch.

Các nhà phân tích nhận định thiệt hại quân sự của Iran là đáng kể. Một phần lực lượng hải quân, kho tên lửa và năng lực sản xuất tên lửa của nước này đã bị phá hủy.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Gregory Brew của Eurasia Group, nhiều cuộc tấn công chủ yếu phá hủy cơ sở vật chất hơn là làm tê liệt hoàn toàn hệ thống chỉ huy.

Các đánh giá tình báo cũng cho rằng Iran đang chuẩn bị cho một cuộc xung đột kéo dài, trong đó chiến lược chủ đạo là chiến tranh phi đối xứng nhằm gây sức ép buộc đối phương phải tìm cách giảm leo thang.

Dù vậy, các nhà quan sát cảnh báo nếu chiến sự tiếp tục kéo dài, mức độ thiệt hại và thương vong ở cả hai phía có thể gia tăng đáng kể.