Vì sao chính quyền Trump giữ hàng trăm triệu USD từ dầu mỏ Venezuela trong ngân hàng tại Qatar?

Một thương vụ bán dầu mỏ trị giá 500 triệu USD của Venezuela vừa được xác nhận, nhưng thay vì chảy về Mỹ hay Caracas, dòng tiền này lại đang nằm tại một ngân hàng ở Qatar. Đây là một chiến lược tài chính "lách luật" đầy tinh vi của Tổng thống Donald Trump nhằm tái thiết Venezuela, nhưng cũng dấy lên bóng đen về tính minh bạch

Ngày 14/1, chính quyền Tổng thống Donald Trump xác nhận thương vụ bán dầu mỏ đầu tiên của Venezuela, mang về khoảng 500 triệu USD. Đây mới chỉ là bước khởi đầu trong chuỗi giao dịch dự kiến có thể tạo ra hàng tỷ USD trong những tháng, thậm chí nhiều năm tới.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, thay vì được giữ tại các ngân hàng Mỹ hoặc chuyển thẳng về Venezuela, khoản tiền này đã được chuyển vào một tài khoản ngân hàng tại Qatar. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết với Newsmax rằng dòng tiền sẽ bắt đầu chảy vào Venezuela từ ngày 15/1. Hai nguồn tin trong hệ thống tài chính Venezuela xác nhận các ngân hàng trong nước đã bắt đầu quảng bá nguồn tiền mặt mới, cho thấy tiền từ dầu mỏ đã được giải ngân.

Tránh “mê cung pháp lý” của các lệnh trừng phạt và chủ nợ

Venezuela đã bị các nước phương Tây trừng phạt trong nhiều năm, gần như bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu. Trong khi đó, hàng loạt công ty năng lượng nước ngoài vẫn đang theo đuổi các vụ kiện đòi bồi thường sau khi tài sản dầu mỏ của họ bị Venezuela quốc hữu hóa trong nhiều thập kỷ qua.

Tổng thống Trump nhiều lần chỉ trích Venezuela vì “đánh cắp” tài sản dầu mỏ của Mỹ, song ông cũng nhấn mạnh rằng doanh thu từ dầu mỏ cần được sử dụng trực tiếp cho lợi ích của người dân Venezuela, đồng thời tránh để các chủ nợ quốc tế phong tỏa hoặc tịch thu số tiền này.

Để đạt mục tiêu đó, ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp, trong đó ngăn chặn mọi nỗ lực pháp lý nhằm phong tỏa hoặc tịch thu doanh thu dầu mỏ do Mỹ kiểm soát. Sắc lệnh cảnh báo rằng nếu dòng tiền bị kẹt trong các tranh chấp pháp lý, điều này sẽ “gây cản trở nghiêm trọng các nỗ lực đảm bảo ổn định kinh tế và chính trị tại Venezuela”.

Việc chuyển tiền sang một ngân hàng tại Qatar – quốc gia có quan hệ trung gian với cả Mỹ và Venezuela – được xem là cách hiệu quả để đưa khoản tiền này ra ngoài tầm với của các chủ nợ phương Tây.

Vai trò trung gian của Qatar

Một chuyên gia về quan hệ quốc tế và Venezuela cho biết Qatar từ lâu đã đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Washington và Caracas, ngay cả trước khi Mỹ bắt giữ cựu Tổng thống Nicolás Maduro, mở đường cho các kênh tiếp xúc trực tiếp hơn.

Các chuyên gia khác lưu ý rằng trong thời chính quyền Biden, các ngân hàng Qatar cũng từng giữ vai trò tương tự khi hỗ trợ dòng tiền từ dầu mỏ quay trở lại Iran trong bối cảnh Mỹ nới lỏng một số lệnh trừng phạt.

Theo Alejandro Grisanti, giám đốc sáng lập công ty tư vấn Ecoanalitica, các ngân hàng Qatar nắm giữ số tiền này được chỉ thị bán đấu giá ngoại tệ cho các ngân hàng Venezuela, ưu tiên cho việc nhập khẩu thực phẩm, thuốc men và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ. Ngân hàng Trung ương Venezuela sẽ thu gom và phân bổ nguồn tiền theo các điều kiện do Mỹ đặt ra.

Bộ trưởng Bessent cho biết doanh thu dầu mỏ sẽ được sử dụng để tài trợ cho hoạt động của chính phủ Venezuela, bảo đảm an ninh và cung cấp lương thực cho người dân.

Nhà Trắng hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về việc vì sao tiền được giữ tại Qatar thay vì chuyển trực tiếp về Venezuela.

Lo ngại về tính minh bạch và nguy cơ “quỹ đen”

Dù vậy, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc giữ tiền ở nước ngoài có thể làm suy giảm tính minh bạch trong giám sát dòng tiền.

“Mọi thứ đang được thiết lập theo cách rất giống một quỹ đen, trừ khi có một kế hoạch công khai, nêu rõ ai kiểm soát, cơ chế chống tham nhũng và chống rửa tiền được áp dụng ra sao,” một chuyên gia giấu tên nói với CNN.

Mối lo ngại khác là khả năng Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez sử dụng nguồn tiền này để củng cố quyền lực, bao gồm việc chi trả cho các mạng lưới tham nhũng, nhóm bán quân sự hoặc các tổ chức tội phạm, thay vì phục vụ cải cách kinh tế – chính trị.

Tranh cãi chính trị tại Mỹ

Động thái của chính quyền Trump cũng vấp phải chỉ trích trong nội bộ nước Mỹ. Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Elizabeth Warren phát biểu với Semafor rằng không có cơ sở pháp lý cho việc tổng thống Mỹ lập hoặc kiểm soát một tài khoản ở nước ngoài để quản lý doanh thu từ các tài sản bị quân đội Mỹ tịch thu.

“Đây chính xác là kiểu hành động mà một chính trị gia tham nhũng sẽ bị thu hút,” bà Warren nói.

Trong bối cảnh Venezuela vẫn đang vật lộn với khủng hoảng kinh tế, chính trị và nhân đạo, việc hàng trăm triệu USD doanh thu dầu mỏ được giữ tại Qatar đang trở thành phép thử lớn đối với cam kết minh bạch của chính quyền Trump, cũng như tương lai quan hệ Mỹ – Venezuela trong giai đoạn đầy biến động phía trước.