Ván cờ Ukraine: Trump lật thế trận, Putin có chao đảo?

Dù từng tuyên bố sẽ chấm dứt xung đột Ukraine ngay ngày đầu nhậm chức, Tổng thống Donald Trump dường như đang thay đổi chiến lược, đặt ra một nước đi mới đầy bất ngờ trong ván cờ địa chính trị với Nga.

Sau cuộc điện đàm kéo dài 2 giờ với Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm 19/5, ông Donald Trump đã nhanh chóng lên mạng xã hội tuyên bố: Nga và Ukraine sẽ "ngay lập tức bắt đầu đàm phán" hướng tới một lệnh ngừng bắn, nhằm tiến tới chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, ông cũng khéo léo đặt dấu ngoặc kép cho vai trò của Mỹ khi nói rằng các điều kiện hòa bình sẽ do "Nga và Ukraine tự đàm phán".

Dư luận quốc tế lập tức đặt câu hỏi: Phải chăng Tổng thống Trump đang phát tín hiệu rút Mỹ khỏi ván cờ ngoại giao ở Ukraine?

Trong tuyên bố cùng ngày, ông Trump cho biết Vatican đang thể hiện sự quan tâm đến việc tổ chức các vòng đàm phán, và các nhà lãnh đạo châu Âu cũng đã được ông “cập nhật đầy đủ”. Nhưng thay vì chủ động dẫn dắt tiến trình đàm phán như thường lệ, Washington lần này dường như chọn đứng ngoài rìa. Một động thái trái ngược hoàn toàn với những gì ông Trump từng tuyên bố: sẽ kết thúc chiến tranh Ukraine chỉ trong 24 giờ sau khi nhậm chức.

Sự thay đổi lập trường của ông Trump diễn ra chỉ vài ngày sau khi cuộc gặp trực tiếp hiếm hoi giữa phái đoàn Nga và Ukraine tại Thổ Nhĩ Kỳ (16/5) khép lại trong thất bại. Thay vì gia tăng áp lực ngoại giao, ông Trump tuyên bố sẽ điện đàm với cả Tổng thống Putin và Tổng thống Zelensky. Nhưng trên thực tế, kết quả là tín hiệu Mỹ đang rút dần khỏi vai trò trung gian.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance thậm chí còn nói thẳng: "Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi" – một tuyên bố như đóng dấu xác nhận cho đường lối mới. Ngoại trưởng Marco Rubio cũng bày tỏ sự thất vọng với tiến trình đàm phán, trong khi ông Trump cho rằng châu Âu nên là bên gánh vác trách nhiệm giải quyết cuộc khủng hoảng.

"Chuyển giao" vai trò hòa giải?

Chỉ vài ngày trước, Tổng thống Trump vẫn còn đóng vai “người giữ hòa bình nhiệt thành”, sẵn sàng đóng vai trò cầu nối giữa hai bên xung đột. Nhưng sau cuộc điện đàm với ông Putin, ông bất ngờ tuyên bố Ukraine và Nga "phải tự đối thoại", bởi “chỉ họ mới có thể làm được điều đó”.

Cú rẽ đột ngột này càng đáng chú ý khi ông Trump công khai đề xuất chuyển vai trò hòa giải sang... Vatican – nơi vừa đón Giáo hoàng mới. Động thái này vừa mang tính biểu tượng, vừa cho thấy ông Trump đang tìm cách rút khỏi một cuộc xung đột không phục vụ lợi ích cốt lõi của nước Mỹ.

Các nhà phân tích cho rằng, Washington chưa chắc rút hoàn toàn khỏi bàn đàm phán, nhưng rõ ràng ông Trump muốn một thế lực khác – có thể là châu Âu, Vatican hoặc một đối tác trung lập – đảm nhận vai trò dẫn dắt.

Sự tính toán của ông Trump không khó hiểu. Việc tiếp tục leo thang trừng phạt Nga, bao gồm cả trừng phạt thứ cấp với các nước như Ấn Độ và Trung Quốc, có thể kích hoạt làn sóng trả đũa thương mại – điều ông muốn tránh trong bối cảnh nước Mỹ đang cố hạ nhiệt cuộc chiến thuế quan toàn cầu. Vì thế, rút lui khỏi vũng lầy Ukraine có thể là bước đi thực dụng, đúng theo phương châm "Nước Mỹ trên hết".

Thậm chí, theo ông Trump, cuộc điện đàm với ông Putin đã mở ra triển vọng cho một "quan hệ thương mại quy mô lớn" giữa Nga và Mỹ – viễn cảnh mà ông vẽ ra cho tương lai hậu chiến.

Khi Trump "ngó lơ" châu Âu

Một chi tiết đặc biệt đáng chú ý: trong cuộc trao đổi với các lãnh đạo châu Âu sau cuộc gọi với ông Putin, ông Trump không hề phát tín hiệu sẽ gia tăng sức ép lên Moscow. Trái lại, ông dường như báo trước rằng cuộc chiến tại Ukraine từ nay là “chuyện riêng của châu Âu”.

Ông cũng không nhắc lại yêu cầu từng đặt ra với ông Putin về việc ngừng tấn công vào các vùng lãnh thổ Ukraine. Đối với châu Âu – đặc biệt là các nước đầu tàu như Đức, Pháp và Ba Lan – điều đó chẳng khác gì một cú sốc. Họ từng trông đợi Mỹ tiếp tục đóng vai trò đối trọng, nhưng thay vào đó, họ thấy một Tổng thống Mỹ sẵn sàng xoay trục sang Moscow, bỏ lại Kiev và Brussels phía sau.

Steven Pifer – cựu Đại sứ Mỹ tại Ukraine – bình luận thẳng thừng: "Cuộc điện đàm là một chiến thắng cho ông Putin. Không có bất kỳ lời cảnh báo hay đòn trừng phạt mới nào, và lệnh ngừng bắn vẫn xa vời".

Bất chấp cuộc điện thoại ngắn với Tổng thống Zelensky trước đó, ông Trump không đưa ra bất kỳ “tối hậu thư” nào với Nga. Thay vào đó, ông chọn nói về viễn cảnh hợp tác, và lặng lẽ báo cho các đồng minh rằng: cuộc chiến giờ là trách nhiệm của họ.

Đây có thể là bước ngoặt chiến lược sau hơn ba năm xung đột. Một tổng thống từng mạnh miệng tuyên bố sẽ kết thúc chiến tranh ngay ngày đầu nhậm chức, giờ đang lựa chọn rút lui và để Ukraine “tự quyết định vận mệnh của mình”.

Đối với châu Âu, điều đáng sợ không chỉ là việc Mỹ buông vai trò lãnh đạo, mà là việc ông Trump đang ngấm ngầm định hình lại toàn bộ trật tự địa chính trị – nơi mà Nga không còn là kẻ bị bao vây, mà đang từng bước trở lại bàn cờ.