USAID đóng cửa: Khi nước Mỹ nói lời từ biệt với một đế chế viện trợ

Mỹ tuyên bố chính thức đóng cửa USAID từ ngày 1/7, chấm dứt phần lớn các chương trình viện trợ dân sự toàn cầu để chuyển hướng sang thương mại và đầu tư. Động thái này gây gián đoạn nghiêm trọng tại Ukraine – nơi đang phụ thuộc lớn vào nguồn tài trợ từ cơ quan này.

Mỹ vừa tuyên bố đóng cửa USAID kể từ ngày 1/7, chính thức khép lại cánh tay viện trợ từng là biểu tượng của “quyền lực mềm” suốt nhiều thập kỷ. Quyết định này không chỉ chấm dứt các chương trình hỗ trợ nước ngoài, mà còn phát đi tín hiệu rõ ràng về một nước Mỹ đang thu hẹp vai trò toàn cầu để ưu tiên lợi ích nội địa.

Ngày 1/7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) sẽ chính thức ngừng triển khai mọi chương trình viện trợ nước ngoài, khép lại vai trò kéo dài hơn sáu thập kỷ của một trong những cánh tay quyền lực mềm chủ chốt của Washington.

Được thành lập từ năm 1961, USAID từng là biểu tượng của ảnh hưởng địa chính trị Hoa Kỳ thông qua viện trợ dân sự và phát triển quốc tế. Song, tuyên bố mới nhất cho thấy nước Mỹ đang chuyển hướng chiến lược – từ “cho không” sang “đầu tư có lợi”, từ hỗ trợ nhân đạo sang thúc đẩy lợi ích kinh tế.

“Chúng tôi sẽ ưu tiên thương mại thay cho viện trợ, cơ hội thay cho sự phụ thuộc, và đầu tư thay vì hỗ trợ,” ông Rubio khẳng định, trong bài phát biểu được Kyiv Post dẫn lại.

Thay đổi này không đến bất ngờ. Hồi đầu năm, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chỉ đạo một cuộc rà soát diện rộng đối với USAID, dẫn đến việc hủy bỏ khoảng 80% chương trình toàn cầu của cơ quan này. Phần lớn chức năng còn lại sẽ được chuyển giao cho Bộ Ngoại giao Mỹ, với trọng tâm là thương mại và đầu tư thay cho các gói hỗ trợ truyền thống.

Tại Ukraine – quốc gia đang lệ thuộc nặng vào viện trợ nước ngoài trong bối cảnh chiến sự với Nga – quyết định nói trên như một cú sốc. Từ năm 2022 đến cuối 2024, chính phủ Mỹ đã viện trợ hơn 30 tỷ USD cho Kyiv thông qua USAID và các kênh liên quan để duy trì hoạt động nhà nước và các dịch vụ công thiết yếu. Riêng viện trợ nhân đạo do USAID cung cấp trong giai đoạn này đã vượt 3 tỷ USD, chiếm khoảng 30% tổng nhu cầu nhân đạo của Ukraine.

Tính đến cuối năm 2024, USAID vẫn đang quản lý 39 chương trình đang hoạt động tại Ukraine, với tổng ngân sách hơn 4,28 tỷ USD. Giờ đây, phần lớn các chương trình này rơi vào trạng thái đình trệ, kéo theo hệ lụy trực tiếp đến các tổ chức địa phương vốn phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ Mỹ. Một ví dụ điển hình là việc USAID chấm dứt tài trợ cho Quỹ Hỗ trợ Năng lượng Ukraine, khiến nhiều dự án cung cấp thiết bị thiết yếu bị cắt nguồn kinh phí.

Tuy vậy, Mỹ khẳng định việc đóng cửa USAID không ảnh hưởng đến các chương trình viện trợ quân sự dành cho Ukraine – vốn nằm trong hệ thống chính sách quốc phòng riêng biệt.

Dù chính phủ Mỹ lập luận rằng thay đổi này nhằm giảm phụ thuộc và thúc đẩy tăng trưởng dựa trên thị trường, các chuyên gia cảnh báo đây là bước lùi nghiêm trọng với vai trò nhân đạo của Mỹ, đồng thời làm suy giảm đáng kể ảnh hưởng địa chính trị của Washington trên trường quốc tế.