#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Ukraine - Mỹ: Thỏa thuận khoáng sản ẩn chứa "rủi ro"?

Ukraine vừa ghi dấu một bước đi táo bạo khi ký kết thỏa thuận khoáng sản với Mỹ – một động thái được tô vẽ như thắng lợi chiến lược. Thế nhưng, phía sau bản cam kết ấy là hàng loạt biến số địa chính trị và rủi ro kinh tế có thể khiến Kiev trả giá đắt hơn những gì họ tưởng.

Sau nhiều tháng đàm phán gay gắt, thỏa thuận khoáng sản giữa Mỹ và Ukraine cuối cùng đã được ký kết vào ngày 30/4 – một bước đi chiến lược trong nỗ lực của Kiev nhằm “sưởi ấm” mối quan hệ đang nguội lạnh với Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, đằng sau bản hợp đồng được ví như thành quả ngoại giao ấy là hàng loạt ẩn số lớn về lợi ích thực chất, chủ quyền tài nguyên và rủi ro chính trị kéo dài.

Theo thỏa thuận, một quỹ đầu tư chung sẽ được thành lập, trao cho Mỹ quyền tiếp cận đặc biệt với các dự án khai thác tài nguyên của Ukraine – lĩnh vực từng là tâm điểm căng thẳng địa chính trị trong nhiều năm qua. Tổng thống Trump, người luôn nhấn mạnh "đổi chác sòng phẳng", cho rằng Washington cần thu về nhiều hơn sau hàng trăm tỷ USD viện trợ dành cho Kiev kể từ năm 2022.

Dù vậy, thành công lớn nhất của Ukraine trong đàm phán lần này không nằm ở giá trị đầu tư cụ thể – vốn vẫn còn là một ẩn số – mà là việc loại bỏ được nhiều điều khoản bất lợi từng bị cho là đe dọa nghiêm trọng đến chủ quyền quốc gia. Các điều khoản yêu cầu hoàn trả viện trợ quân sự, hay có nguy cơ cản trở tiến trình gia nhập EU, đều đã được rút khỏi bản thỏa thuận cuối cùng.

Thỏa thuận hiện hành cũng đảm bảo quyền kiểm soát toàn diện của Ukraine đối với đất đai, hạ tầng và tài nguyên, đồng thời không áp dụng với các dự án đang vận hành – điều từng gây tranh cãi dữ dội vì lo ngại sẽ “giao nộp” chủ quyền cho nhà đầu tư Mỹ.

Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo: đây mới chỉ là bước mở màn. “Thỏa thuận hiện chỉ là những lời có cánh, chứ chưa phải là dòng vốn thực sự đổ vào Ukraine,” chuyên gia Timothy Ash (Chatham House) bình luận, đồng thời nhấn mạnh rằng không một nhà đầu tư nghiêm túc nào dám mạo hiểm nếu rủi ro an ninh chưa được giải quyết.

Đáng chú ý, thỏa thuận không hề bao gồm bất kỳ cam kết ràng buộc nào về đảm bảo an ninh – điều Kiev coi là ưu tiên sống còn nhằm răn đe Moscow sau lệnh ngừng bắn mong manh. Điều này khiến không ít nghị sĩ và chuyên gia lo ngại rằng Ukraine đang “mang trứng đặt vào giỏ người khác”, đánh đổi lợi ích dài hạn để đổi lấy thiện chí chính trị ngắn hạn từ Nhà Trắng.

Nghị sĩ đối lập Yaroslav Zhelezniak chỉ ra một loạt bất cập: Ukraine sẽ phải chia tới một nửa doanh thu từ giấy phép khai thác mới cho quỹ, đồng nghĩa với việc cắt giảm nguồn thu ngân sách trong nhiều năm tới. Không chỉ thế, việc Mỹ nắm vai trò chi phối trong lựa chọn đối tác và điều kiện thương mại cũng có thể làm suy giảm quyền tự chủ kinh tế của Kiev.

Thêm vào đó, vẫn chưa rõ liệu chính quyền Trump – vốn không sở hữu các công ty nhà nước trong lĩnh vực khai khoáng – có thể thực sự khuyến khích khu vực tư nhân Mỹ đầu tư mạnh vào Ukraine hay không. Nếu không có các cơ chế tài chính cụ thể đi kèm, bản thỏa thuận sẽ chỉ là “khung xương”, không đủ sức hấp dẫn thị trường.

Ngay cả các khoản viện trợ quân sự – nếu được tính là đóng góp vào quỹ – cũng không thể khỏa lấp khoảng trống đầu tư vào cơ sở hạ tầng và khai khoáng mà Ukraine đang rất cần để phục hồi nền kinh tế sau chiến tranh.

“Ở chừng mực nào đó, đây là bước đi tích cực vì nó giúp duy trì sự ủng hộ chính trị từ Mỹ,” Edward Chow, chuyên gia từ CSIS, nhận xét. “Nhưng nếu nhìn từ góc độ của một nhà đầu tư, thỏa thuận này chưa có gì khiến họ thực sự muốn rót vốn vào Ukraine.”

Tương lai của thỏa thuận sẽ phụ thuộc vào hai văn bản tiếp theo: một là hiệp định giữa các cơ quan được chỉ định để quản lý quỹ, hai là tài liệu kỹ thuật hướng dẫn vận hành và phân bổ vốn. Nếu không giải quyết được những mối quan ngại hiện hữu, thỏa thuận này có nguy cơ trở thành một cam kết hào nhoáng trên giấy – một lần nữa biến Ukraine thành con tốt trên bàn cờ địa chính trị thay vì người chơi thực thụ.