Từ tiện ích đến rủi ro: Thẻ tín dụng trở thành điểm nóng gian lận

Cùng với đà bùng nổ của thanh toán số và tài chính tiêu dùng, thẻ tín dụng đang trở thành phân khúc tăng trưởng nhanh nhất trên thị trường thẻ ngân hàng. Tuy nhiên, song hành với sự mở rộng này là nguy cơ gian lận tài chính ngày càng tinh vi, đặt ra thách thức lớn cho hệ thống ngân hàng và các tổ chức thanh toán.

Thẻ tín dụng tăng trưởng mạnh, vượt xa thẻ ghi nợ

Làn sóng thanh toán không tiền mặt những năm gần đây đã tạo cú hích lớn cho thị trường thẻ tại Việt Nam. Trong đó, thẻ tín dụng nổi lên như một công cụ thanh toán trung tâm, được các ngân hàng đẩy mạnh phát hành nhằm mở rộng mảng tài chính tiêu dùng cá nhân.

Theo báo cáo của FiinGroup, đến cuối năm 2024, Việt Nam có khoảng 138 triệu thẻ ngân hàng đang lưu hành, bao gồm thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng và thẻ trả trước. Dù thẻ ghi nợ vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo (khoảng 89%), tốc độ tăng trưởng của phân khúc này đã chậm lại, với CAGR chỉ đạt 6,1%/năm giai đoạn 2019–2024.

Ngược lại, thẻ tín dụng ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội với CAGR lên tới 19,1%/năm, nâng thị phần lên hơn 8%, tương đương hơn 11 triệu thẻ. Đáng chú ý, giá trị giao dịch qua thẻ tín dụng hiện chiếm trên 50% tổng giá trị giao dịch thẻ tại Việt Nam, trong khi thẻ ghi nợ chỉ duy trì khoảng 30–35%.

Hiện thẻ tín dụng đã được chấp nhận tại hơn 300.000 điểm thanh toán và có thể rút tiền tại hơn 20.000 máy ATM trên toàn quốc. Các chương trình hoàn tiền, ưu đãi thương mại điện tử, cùng điều kiện phát hành linh hoạt đã giúp thẻ tín dụng đặc biệt hấp dẫn nhóm khách hàng trẻ, bất chấp bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.

Nhiều ngân hàng lớn như VPBank, Techcombank, Sacombank, VIB đã ghi nhận số lượng thẻ tín dụng phát hành vượt mốc 1 triệu thẻ. Doanh số giao dịch thẻ tín dụng tại một số nhà băng thậm chí vượt 100.000 tỷ đồng mỗi năm.

Gian lận tinh vi theo đà số hóa thanh toán

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của thẻ tín dụng cũng kéo theo rủi ro gian lận ngày càng gia tăng. Các thủ đoạn lừa đảo không còn dừng lại ở việc sử dụng thẻ trái phép, mà chuyển sang khai thác tâm lý người dùng thông qua các hình thức tinh vi hơn.

Trao đổi với VietnamFinance, bà Nguyễn Thị Bá Linh – Giám đốc Quản lý Rủi ro Visa Việt Nam và Lào – cho biết thị trường thanh toán Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ tốc độ số hóa cao. Song song với đó, các hình thức gian lận cũng thay đổi nhanh chóng, tập trung vào lừa đảo chiếm đoạt thông tin và thao túng hành vi người dùng.

Theo thống kê năm 2024, gian lận thẻ không có sự hiện diện của thẻ (card-not-present), chủ yếu phát sinh từ giao dịch trực tuyến, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng thiệt hại gian lận tại Việt Nam. Nguyên nhân đến từ sự bùng nổ của thương mại điện tử, cùng các hình thức tấn công như phishing, giả mạo danh tính và phần mềm độc hại.

Dù vậy, đại diện Visa cho biết tỷ lệ gian lận tổng thể tại Việt Nam vẫn thấp hơn mức trung bình khu vực Đông Nam Á, nhờ các ngân hàng đã đầu tư mạnh vào công nghệ bảo mật như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích hành vi và xác thực đa yếu tố.

Ngân hàng chịu áp lực kép: tài chính và uy tín

Hệ thống ngân hàng đang là một trong những bên chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ gian lận thẻ tín dụng. Theo Visa, rủi ro không chỉ đến từ tội phạm công nghệ cao mà còn xuất phát từ hành vi lạm dụng của chính chủ thẻ, như gian lận khuyến mãi, cố tình yêu cầu hoàn tiền hoặc lợi dụng các chương trình giới thiệu.

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán trái phép, đại lý không được cấp phép cũng làm gia tăng rủi ro rửa tiền và né tránh kiểm soát pháp lý.

Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại tài chính trực tiếp cho ngân hàng phát hành và đơn vị chấp nhận thanh toán, mà còn làm suy giảm niềm tin vào hệ thống thanh toán số, kéo theo chi phí xử lý tranh chấp, bồi thường và nguy cơ tổn hại uy tín thương hiệu.

Công nghệ là “lá chắn” then chốt

Trong vai trò là tổ chức thẻ quốc tế, Visa đang triển khai nhiều giải pháp công nghệ nhằm bảo vệ hệ sinh thái thanh toán. Các hệ thống AI và học máy được sử dụng để phân tích hàng tỷ giao dịch theo thời gian thực, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Phân tích hành vi người dùng cho phép nhận diện sai lệch trong thói quen chi tiêu, trong khi xác thực đa yếu tố (MFA) tăng cường bảo mật cho giao dịch trực tuyến và di động.

Theo Visa, các giải pháp này đã chứng minh hiệu quả rõ rệt tại Việt Nam, góp phần giảm tỷ lệ gian lận ngay cả khi khối lượng thanh toán số tăng nhanh.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, Visa cũng khuyến nghị các tổ chức tài chính tăng cường thẩm định đối tác, giám sát liên tục dòng giao dịch và đẩy mạnh giáo dục người tiêu dùng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, cơ quan quản lý và mạng lưới thanh toán được xem là chìa khóa để bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống tài chính trong kỷ nguyên số.