Từ 01/09/2026: Những điểm mới về phạm vi thông tin công khai và giới hạn quyền tiếp cận thông tin người dân cần biết

Ngày 23/04/2026, Quốc hội đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin 01/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026. Luật được ban hành nhằm thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, khắc phục những bất cập phát sinh sau gần 8 năm thi hành và đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

Theo Điều 1 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, phạm vi điều chỉnh của Luật không chỉ bao gồm trách nhiệm của cơ quan nhà nước mà còn mở rộng sang các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân. Đây là một trong những điểm mới đáng chú ý bởi theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 hiện chỉ quy định trách nhiệm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chủ yếu đặt ra đối với cơ quan Nhà nước.

Những thông tin bắt buộc phải công khai theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2026

So với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 đã mở rộng đáng kể phạm vi thông tin bắt buộc phải công khai nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng môi trường số, phát triển dữ liệu mở và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức.

Theo khoản 1 Điều 17 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, bên cạnh các nhóm thông tin đã được công khai trước đây, pháp luật đã bổ sung nghĩa vụ công khai đối với cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu ngành, lĩnh vực và thông tin thống kê thuộc phạm vi quản lý của cơ quan, đơn vị.

Đây là điểm mới quan trọng bởi Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 chưa quy định việc công khai các nguồn dữ liệu công này. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc cho phép người dân và doanh nghiệp tiếp cận các cơ sở dữ liệu công không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế số và xã hội số.

Tại điểm l khoản 1 Điều 17 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định thông tin phải công khai bao gồm:

“Thông tin về kế hoạch sử dụng đất; giá đất; thu hồi đất; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn; kết quả điều tra, đánh giá đất đai; quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc; mốc giới sử dụng đất trong hành lang bảo vệ an toàn”.

So với quy định hiện hành, luật mới bổ sung nhiều thông tin thuộc lĩnh vực đất đai phải công khai như kết quả điều tra, đánh giá đất đai, dữ liệu đất đai chuyên ngành, quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc và các thông tin liên quan đến hành lang bảo vệ an toàn theo quy định của pháp luật đất đai. Sự thay đổi có ý nghĩa quan trọng khi lĩnh vực đất đai vẫn là một trong những lĩnh vực phát sinh nhiều khiếu nại, tranh chấp và phản ánh của người dân.

Về môi trường và y tế, Luật tiếp cận thông tin năm 2026 mở rộng thêm nhiều nội dung công khai như: Báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, danh sách các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, thời gian làm việc và danh sách người hành nghề tại cơ sở khám, chữa bệnh, thông tin về giá dịch vụ khám, chữa bệnh và các cơ sở khám, chữa bệnh vi phạm pháp luật về y tế.

Các quy định này góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý Nhà nước, tạo điều kiện để người dân, cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội tham gia giám sát việc tuân thủ pháp luật của các cơ sở sản xuất, kinh doanh và cơ sở y tế. Đồng thời, việc công khai các thông tin nêu trên còn góp phần nâng cao trách nhiệm của các đơn vị cung cấp dịch vụ, hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ quyền lợi của người sử dụng dịch vụ y tế cũng như tăng cường hiệu quả phòng ngừa các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Những thông tin công dân không được tiếp cận theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2026

Theo khoản 1 Điều 15 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định công dân không được tiếp cận thông tin thuộc bí mật Nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.

Đáng chú ý, khoản 2 Điều 15 đã bổ sung một nhóm thông tin hoàn toàn mới so với Luật năm 2016, đó là thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình theo quy định của pháp luật dân sự và dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Quy định này phản ánh xu hướng pháp lý hiện đại khi quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân ngày càng được coi trọng trong môi trường số.

Khoản 3 Điều 15 tiếp tục bổ sung một nhóm thông tin mới là bí mật kinh doanh theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, là đối tượng không được tiếp cận nhằm bảo đảm môi trường đầu tư và cạnh tranh lành mạnh. Việc bổ sung quy định này có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp đang hợp tác với cơ quan Nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công. Những thông tin như công thức sản xuất, quy trình công nghệ, chiến lược kinh doanh, dữ liệu khách hàng hoặc các thông tin thương mại có giá trị kinh tế sẽ không bị công khai.

Khoản 4 Điều 15 quy định công dân không được tiếp cận những thông tin mà nếu cung cấp sẽ gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp hoặc tài sản của cơ quan, tổ chức hoặc người khác. Đây là nhóm thông tin mang tính chất bảo vệ lợi ích công cộng và an ninh quốc gia.

Ngoài ra, đối với thông tin thuộc bí mật công tác do cơ quan, đơn vị xác định theo quy định của pháp luật hoặc thông tin về cuộc họp nội bộ của cơ quan, đơn vị do cơ quan, đơn vị soạn thảo cho công việc nội bộ cũng thuộc thông tin công dân không được tiếp cận.

Ý nghĩa của việc cân bằng giữa minh bạch thông tin và bảo vệ lợi ích công cộng

Việc mở rộng phạm vi thông tin phải công khai đồng thời bổ sung các cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh và lợi ích quốc gia cho thấy Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 đã thúc đẩy công khai thông tin để tăng cường trách nhiệm của cơ quan, tổ chức. Mặt khác, Luật bảo vệ những lợi ích hợp pháp cần được giữ bí mật nhằm bảo đảm an ninh quốc gia, quyền riêng tư và môi trường kinh doanh lành mạnh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển dữ liệu hiện nay, việc xác định ranh giới giữa thông tin phải công khai và thông tin không được tiếp cận sẽ có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật. Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 sẽ góp phần đảm bảo quyền được biết của người dân, đồng thời cân bằng sự hài hòa giữa quyền tiếp cận thông tin với các quyền và lợi ích hợp pháp khác được pháp luật bảo vệ.