Trước sức ép hàng hải, Mỹ "nhượng bộ" Trung Quốc tại cảng biển

Chính quyền Mỹ vừa công bố điều chỉnh giảm các mức phí cảng đối với tàu Trung Quốc, sau phản ứng mạnh mẽ từ ngành hàng hải và giới xuất nhập khẩu. Mục tiêu của các biện pháp này là phục hồi ngành đóng tàu nội địa và đối phó với sự thống trị của Trung Quốc trong ngành hàng hải toàn cầu.

Trước làn sóng phản ứng dữ dội từ ngành hàng hải, Washington buộc phải điều chỉnh. Các mức phí cảng áp lên tàu Trung Quốc – từng bị siết chặt trong đề xuất tháng Hai – nay được hạ đáng kể, hé lộ bước lùi chiến lược đầy toan tính của Mỹ trên mặt trận logistics.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa công bố quyết định điều chỉnh biểu phí cảng dành cho các tàu có yếu tố Trung Quốc – động thái được xem là bước lùi chiến thuật sau làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ ngành hàng hải và giới xuất nhập khẩu Mỹ.

Theo thông báo trên Công báo Liên bang ngày 17/4, các mức phí sửa đổi đã được giảm đáng kể so với đề xuất gây tranh cãi hồi tháng Hai, vốn từng khiến cộng đồng doanh nghiệp lo ngại chi phí có thể đội lên tới 1,5 triệu USD cho mỗi lượt cập cảng.

Thay vì đánh phí ở mỗi cảng cập bến, quy định mới áp dụng mức thu một lần trên mỗi hành trình, với tần suất tối đa sáu lần/năm. Phương án đánh phí dựa trên tỷ lệ đội tàu đóng tại Trung Quốc hoặc các đơn đặt hàng tương lai cũng đã bị loại bỏ.

Từ ngày 14/10, các tàu do Trung Quốc đóng và sở hữu sẽ bị thu phí 50 USD/tấn tịnh, tăng dần 30 USD/năm trong ba năm kế tiếp. Nếu tính theo container, mức phí khởi điểm là 120 USD/container, tăng lên 250 USD sau ba năm. Các tàu do Trung Quốc đóng nhưng thuộc sở hữu nước ngoài sẽ chỉ chịu mức 18 USD/tấn tịnh, với lộ trình tăng nhẹ hơn – 5 USD/năm.

Với hệ số tăng phí được thiết kế theo hướng phân biệt rõ ràng giữa tàu Trung Quốc và phần còn lại của thế giới, các hãng vận tải như COSCO sẽ gặp bất lợi rõ rệt, trong khi các đối thủ không mang quốc tịch Trung Quốc hưởng lợi thế cạnh tranh.

Chính quyền Mỹ cũng miễn trừ toàn bộ các tàu hoạt động trong khu vực Hồ Lớn, Caribe và các vùng lãnh thổ hải ngoại. Các tàu trống đến Mỹ để nhận hàng xuất khẩu như lúa mì, đậu tương cũng được miễn. Đặc biệt, tàu Mỹ và Canada cập cảng trong nội địa Mỹ được miễn trừ hoàn toàn.

Với ngành khí LNG – mảng chiến lược trong cán cân năng lượng – Mỹ thiết lập lộ trình dài hạn: yêu cầu tối thiểu 1% lượng LNG xuất khẩu phải được vận chuyển trên tàu Mỹ (đóng, vận hành và treo cờ Mỹ) từ nay đến năm 2029, tăng dần lên 4% vào năm 2035 và đạt 15% vào năm 2047.

Sự điều chỉnh này được đưa ra sau một làn sóng phản ứng dữ dội từ các nhà khai thác cảng, chủ tàu và nhà xuất nhập khẩu Mỹ. Lo ngại được nêu rõ: nếu áp dụng đề xuất ban đầu, chi phí nhập khẩu có thể đội thêm 30 tỷ USD mỗi năm, trong khi xuất khẩu trở nên kém cạnh tranh.

Thực tế phũ phàng cũng được thừa nhận: ngành đóng tàu Mỹ hiện chỉ sản xuất khoảng 5 chiếc mỗi năm, hoàn toàn lép vế trước công suất hơn 1.700 tàu/năm của Trung Quốc. Những nhượng bộ này cho thấy chính sách của Washington vẫn bị chi phối bởi giới vận động hành lang trong nước – trong khi chiến lược tái lập thế cân bằng trên biển chưa đủ lực để làm chao đảo hệ sinh thái vận tải toàn cầu do Bắc Kinh kiểm soát.

Thông báo cũng được đưa ra đúng vào thời điểm tròn một năm kể từ khi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) khởi động cuộc điều tra về các hoạt động hàng hải "bất bình đẳng" của Trung Quốc. Cuộc điều tra công bố kết luận hồi tháng 1/2025, cáo buộc Bắc Kinh lạm dụng các biện pháp trợ cấp và thao túng thị trường nhằm giành thế thống trị.

USTR dự kiến tổ chức phiên điều trần vào ngày 19/5 để xem xét các mức thuế mới – có thể lên tới 100% – đối với các thiết bị bốc xếp từ tàu vào bờ, khung gầm container và phụ tùng đi kèm.