Trump “rao bán” giấc mơ Mỹ với giá 5 triệu USD

Chỉ trong vài ngày ra mắt, chương trình "Thẻ vàng Trump" đã thu hút gần 70.000 đơn đăng ký, một con số đầy bất ngờ đối với loại thị thực có mức giá "trên trời". Liệu đây có phải là dấu hiệu cho thấy sức hấp dẫn không tưởng của "giấc mơ Mỹ", hay chỉ là một phép thử thị trường đầy toan tính cho một nhóm đối tượng đặc biệt?

Ngày 11/6/2025, một sự kiện mang tính bước ngoặt trong lịch sử di trú Mỹ âm thầm diễn ra: website chính thức của chương trình “Thẻ vàng Trump” – thị thực cư trú hợp pháp với mức đầu tư 5 triệu USD – chính thức đi vào vận hành. Ngay trong những ngày đầu, gần 70.000 đơn đăng ký từ khắp nơi trên thế giới đã đổ về, bất chấp việc nhiều điều khoản quan trọng của chương trình vẫn còn là ẩn số.

Chính quyền Mỹ kỳ vọng chương trình sẽ trở thành “phiên bản cao cấp” thay thế cho EB-5 – thị thực định cư thông qua đầu tư đã tồn tại từ năm 1990. Bộ trưởng Thương mại khẳng định đây là cách thức mới để huy động hàng chục tỷ USD cho hạ tầng quốc gia mà không cần vay nợ hay đánh thuế dân chúng. Nhưng đằng sau giấc mơ Mỹ được gói gọn trong 5 triệu USD là hàng loạt dấu hỏi lớn về tính minh bạch, công bằng và bản chất của quốc tịch trong một xã hội dân chủ.

Từ EB-5 đến “Thẻ vàng Trump”: Đổi luật chơi hay chỉ đổi tên?

Ra đời cách đây hơn ba thập kỷ, chương trình EB-5 đã thu hút hàng chục nghìn nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt từ Trung Quốc, nhờ cam kết cấp thẻ xanh cho những ai sẵn sàng rót từ 1 triệu USD vào các dự án tạo việc làm tại Mỹ. Tuy nhiên, chương trình này bị chê trách vì thiếu minh bạch, kéo dài thủ tục và dễ bị thao túng.

Trong bối cảnh đó, cựu Tổng thống Trump đưa ra đề xuất “Thẻ vàng” – một hình thức cư trú mới đơn giản hơn, đắt đỏ hơn và hoàn toàn tách biệt khỏi việc tạo công ăn việc làm. Số tiền 5 triệu USD sẽ không đi qua các trung gian dự án như EB-5 mà được chuyển thẳng vào một quỹ liên bang chuyên tài trợ hạ tầng quốc gia. Thẻ vàng – theo tuyên bố – là biểu tượng của tinh thần “chỉ dành cho người xứng đáng và có năng lực tài chính vượt trội.”

Nhưng chưa có cơ chế kiểm tra nào rõ ràng về cách sử dụng số tiền đó, ai sẽ giám sát, hay tiêu chí đánh giá “xứng đáng” là gì. Đây là lỗ hổng lớn mà các nhà phân tích chính sách đang lo ngại.

70.000 đơn đăng ký: Cơn sốt thật hay bong bóng ảo?

Ngay trong tuần đầu tiên, gần 70.000 đơn “bày tỏ quan tâm” được gửi đến hệ thống. Phần lớn đến từ các quốc gia có tầng lớp siêu giàu đang tìm đường ra nước ngoài như Trung Quốc, Nga, UAE hay Ấn Độ.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia di trú, đây chỉ là "nhiệt kế truyền thông", không phản ánh sức mua thực sự. Số người thực sự có thể chi trả 5 triệu USD tiền mặt, qua được vòng xét duyệt lý lịch và giải trình nguồn vốn hợp pháp có thể chỉ chiếm 5–10% trong số này.

Cũng cần lưu ý: khác với EB-5 – nơi nhà đầu tư có thể rút vốn sau vài năm – thẻ vàng là “mua đứt”. Không tạo dòng tiền, không cơ chế hoàn vốn, không có cam kết lợi nhuận.

Ba lỗ hổng chưa thể làm ngơ

Thuế toàn cầu: Thường trú nhân Mỹ bị đánh thuế trên mọi thu nhập toàn cầu. Điều này khiến các tài phiệt Nga, Ả Rập hay Ấn Độ dè dặt – không ai muốn “mua quyền cư trú” để rồi tự trói mình vào nghĩa vụ thuế khổng lồ.

Danh sách quốc gia bị cấm: Chính quyền chưa công bố rõ những quốc tịch bị loại trừ. Nhưng với định hướng cứng rắn trong chính sách đối ngoại, khả năng các quốc gia như Trung Quốc, Iran, Syria bị đưa vào danh sách đen là có thật. Khi ấy, chương trình sẽ mất đi nhóm khách hàng tiềm năng lớn nhất.

Cơ chế quản lý quỹ: Cho tới nay, chưa có thông tin cụ thể về việc ai sẽ giám sát quỹ hạ tầng từ nguồn vốn thẻ vàng. Trong một môi trường chính trị bị chia rẽ, việc biến quỹ này thành công cụ lợi ích nhóm là điều không ít người lo ngại.

“Mua quốc tịch”: Mỹ đi theo con đường của Malta và Bồ Đào Nha?

Mô hình “đổi tiền lấy cư trú” không mới. Malta, Bồ Đào Nha, Hy Lạp đều có chương trình tương tự – nhưng đi kèm là cơ chế giám sát và minh bạch rõ ràng hơn. Và dù giá thấp hơn rất nhiều (từ 250.000–500.000 USD), các quốc gia này vẫn thu hút lượng lớn nhà đầu tư.

Trump chọn định giá cao – không chỉ để tối đa hóa ngân sách – mà còn gửi đi thông điệp: “Chúng tôi chỉ chọn người thực sự giàu”. Nhưng giàu có không đồng nghĩa với minh bạch, càng không đảm bảo rằng đồng tiền sẽ được sử dụng minh bạch trong nội tại bộ máy chính quyền.

Phản ứng trái chiều: Cú hích hay cú trượt?

Giới đầu tư bị chia rẽ. Một bộ phận coi đây là “bảo hiểm an cư” trong một thế giới bất ổn. Nhưng cũng không ít người gọi đây là một “canh bạc lấy lòng cử tri” trước thềm bầu cử tổng thống.

Trong khi đó, làn sóng chỉ trích trong nước đang nổi lên mạnh mẽ. Phe Dân chủ xem chương trình là sự “tư hữu hóa quốc tịch”. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders gọi thẳng đây là “hộ chiếu hạng sang dành cho giới tài phiệt”, trong khi hàng triệu người nhập cư hợp pháp khác phải chờ đợi hàng năm trời.

Thẻ vàng Trump – mua được cư trú, nhưng có mua được niềm tin?

Nếu xét thuần túy dưới góc độ ngân sách, thẻ vàng Trump có thể tạo ra hàng tỷ USD mỗi năm mà không cần tăng thuế hay vay nợ. Nhưng nếu không giải quyết được những hoài nghi về đạo đức, pháp lý và minh bạch, chương trình này sẽ trở thành biểu tượng của sự bất bình đẳng chính sách.

“Giấc mơ Mỹ” từng là biểu tượng của tự do, cơ hội và bình đẳng. Việc biến nó thành một món hàng xa xỉ – dù mang lại hiệu quả kinh tế ngắn hạn – có thể khiến thế giới nhìn Mỹ như một nơi không còn lý tưởng, mà chỉ còn... giá niêm yết.