Trợ giá xe điện: Bước đi chính trị hay chiêu thức làm dịu lòng dân?

Hà Nội đang nghiên cứu hỗ trợ tài chính để người dân chuyển từ xe máy xăng sang xe điện trước lộ trình cấm xe xăng vào vành đai 1 từ 1/7/2026. Các chuyên gia đề xuất cần có chính sách đồng bộ, hỗ trợ chi phí, phát triển hạ tầng sạc và mở rộng giao thông công cộng để đảm bảo tính khả thi.

Việc cấm xe máy xăng tại Vành đai 1 sẽ khó đi vào cuộc sống nếu thiếu một chính sách chuyển đổi mềm dẻo và nhân văn. Theo giới chuyên gia, Nhà nước không thể chỉ đưa ra lệnh cấm, mà cần chủ động “trải thảm” chính sách hỗ trợ, từ tài chính đến hạ tầng, để người dân có thể bước vào kỷ nguyên xe điện một cách thực chất và công bằng.

Hà Nội đang lên kế hoạch cấm xe máy xăng vào khu vực Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026, theo Chỉ thị số 20 của Thủ tướng Chính phủ, tiến tới loại bỏ hoàn toàn phương tiện này trong tương lai. Dù mục tiêu hướng tới một Thủ đô sạch hơn, văn minh hơn được nhiều người ủng hộ, nhưng câu hỏi lớn nhất hiện nay vẫn là: người dân sẽ di chuyển bằng gì và ai sẽ chi trả cho quá trình chuyển đổi?

Trước thực tế này, giới chuyên gia đồng loạt nhấn mạnh: lệnh cấm sẽ không hiệu quả nếu thiếu một hệ sinh thái chính sách đồng bộ, trong đó trọng tâm là hỗ trợ tài chính để người dân thay xe xăng bằng xe điện.

Hạ tầng – Chính sách – Tài chính: Ba trụ cột cần hành động khẩn cấp

TS. Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam – cho rằng Hà Nội cần khẩn trương triển khai một chiến dịch toàn diện từ tuyên truyền, hỗ trợ chuyển đổi phương tiện cho tới lắp đặt hệ thống trạm sạc công cộng. Đáng chú ý, theo ông Tùng, đã có doanh nghiệp sẵn sàng tham gia đồng tài trợ quá trình chuyển đổi, và Nhà nước cần trực tiếp chi một phần tiền để giảm gánh nặng cho người dân – đặc biệt là các hộ thu nhập thấp.

TS. Khương Kim Tạo – nguyên Phó Chánh văn phòng Ủy ban ATGT Quốc gia – nhấn mạnh yếu tố then chốt là sự đồng thuận của người dân. Ông đề xuất mức hỗ trợ có thể lên tới 30–50% chi phí mua xe điện, đồng thời kiến nghị ngành ngân hàng vào cuộc bằng các gói vay ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất và người dân tiêu dùng.

GS.TS Từ Sỹ Sùa (ĐH Giao thông Vận tải) cho rằng, quá trình chuyển đổi cần đi kèm những cam kết song hành: phát triển mạnh hệ thống vận tải công cộng xanh, xe buýt điện, bãi gửi xe thuận tiện và chính sách đổi xe cũ lấy xe mới với giá hợp lý, đồng thời phủ kín mạng lưới trạm sạc để đảm bảo hạ tầng sẵn sàng đón làn sóng phương tiện điện hóa.

Gói hỗ trợ phải thực chất, không hình thức

Theo PGS.TS Bùi Thị An – nguyên Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội – Hà Nội cần xây dựng chính sách hỗ trợ có chiều sâu, đặc biệt ưu tiên người nghèo và người yếu thế. Quan trọng hơn, cần huy động nguồn kinh phí đủ lớn để hỗ trợ việc đổi xe và phát triển đồng bộ hạ tầng phục vụ phương tiện điện.

Ông Nguyễn Văn Thanh – nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Ôtô Việt Nam – đề xuất thành phố phải khảo sát kỹ hiện trạng sử dụng xe máy xăng để phân loại và thiết kế gói hỗ trợ phù hợp. Theo ông, có thể hỗ trợ trực tiếp tiền đổi xe, miễn lệ phí trước bạ, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, hoặc tài trợ chi phí di chuyển bằng phương tiện công cộng.

450.000 xe xăng trong Vành đai 1: Hà Nội chuẩn bị gì?

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội – ông Dương Đức Tuấn – cho biết thành phố đang nghiên cứu phương án hỗ trợ chuyển đổi cho khoảng 450.000 xe máy xăng tại khu vực Vành đai 1. Các khoản hỗ trợ dự kiến bao gồm gần như toàn bộ chi phí liên quan đến chuyển đổi, như phí đăng ký, lệ phí trước bạ cho xe điện mới.

Đồng thời, Hà Nội cũng lên kế hoạch tăng cường xe buýt điện cỡ nhỏ, xe điện 4 chỗ trung chuyển trong nội đô, đẩy mạnh kết nối với các tuyến đường sắt đô thị. Các trạm sạc điện sẽ được ưu tiên bố trí tại bãi đỗ xe công cộng, giao thông tĩnh và tòa nhà dân cư.

Sở Xây dựng TP Hà Nội cho biết chính sách hỗ trợ sẽ được thiết kế linh hoạt, phân loại theo nhóm thu nhập và niên hạn xe để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả thực tế.

Chuyển đổi không chỉ là phương tiện – đó là chiến lược

Lãnh đạo thành phố khẳng định: Hà Nội kiên định với chủ trương quản lý phương tiện cá nhân đã được HĐND thông qua từ năm 2017. Không chỉ hỗ trợ chuyển đổi xe cá nhân, thành phố còn đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ xe buýt sử dụng năng lượng sạch, và đến năm 2035 hoàn thành 10 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài hơn 400 km.

Tại phiên chất vấn HĐND TP cuối năm 2024, Chủ tịch UBND TP Hà Nội – ông Trần Sỹ Thanh – tái khẳng định sẽ làm việc với các nhà sản xuất để triển khai các chương trình đổi xe cũ, giảm giá xe điện chính hãng, đưa chính sách đi vào thực tế cuộc sống.