Trend Al 'mưa tuyết' gây sốt mạng: Nguy cơ lộ lọt dữ liệu khuôn mặt người Việt ở mức báo động

Trào lưu “mưa tuyết AI” đang khiến người dùng Việt Nam mê mẩn, nhưng mỗi bức ảnh lung linh tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ dữ liệu khuôn mặt – loại dữ liệu nhạy cảm dễ bị lợi dụng để deepfake, giả mạo và lừa đảo.

Trào lưu tạo ảnh “mưa tuyết” bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang lan mạnh trên mạng xã hội Việt Nam, biến những bức ảnh selfie bình thường thành khung cảnh lãng mạn như poster phim Hàn. Tuy nhiên, đằng sau những hình ảnh lung linh này là mối nguy tiềm ẩn: dữ liệu khuôn mặt – loại dữ liệu sinh trắc học nhạy cảm – có thể bị rò rỉ, tạo điều kiện cho deepfake, giả mạo và các hành vi lừa đảo trực tuyến.

Đang trao dữ liệu cá nhân cho bên thứ ba

Theo Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, các ứng dụng tạo hiệu ứng “mưa tuyết” thường yêu cầu ảnh gốc rõ mặt, ánh sáng tốt và chất lượng cao để xử lý và huấn luyện mô hình AI. Trong quá trình này, ảnh chân dung của người dùng được tải lên các nền tảng, máy chủ với nguồn gốc và chính sách lưu trữ không minh bạch. Khi dữ liệu đã rời thiết bị, người dùng gần như mất quyền kiểm soát: ảnh có thể bị sao chép, phân phối, bán trên thị trường ngầm hoặc dùng làm dữ liệu huấn luyện cho deepfake.

Nhiều người dùng Việt chia sẻ ảnh chỉ vì vui, muốn “bắt trend” hoặc tăng tương tác trên mạng xã hội, nhưng không đọc kỹ điều khoản sử dụng. Một số điều khoản mơ hồ như “nền tảng có thể sử dụng, lưu trữ, cải thiện dịch vụ bằng cách sử dụng dữ liệu người dùng” cho phép dữ liệu cá nhân bị chuyển sang các bên thứ ba, kể cả ở nước ngoài, với quy định bảo mật khác nhau.

Nguy cơ và hậu quả

Dữ liệu khuôn mặt chất lượng cao có thể bị lợi dụng để:

Dù một số ngân hàng đã triển khai nhiều lớp xác thực, các dịch vụ trực tuyến khác vẫn tồn tại lỗ hổng khi đối mặt với dữ liệu deepfake.

Những lưu ý để bảo vệ dữ liệu

Để hạn chế rủi ro, người dùng cần thận trọng:

Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ AI cần:

Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam xác định dữ liệu sinh trắc học, bao gồm ảnh khuôn mặt, thuộc nhóm dữ liệu nhạy cảm và phải được bảo vệ cao nhất. Tổ chức xử lý dữ liệu phải minh bạch, có sự đồng ý rõ ràng và không chuyển dữ liệu ra nước ngoài nếu không đảm bảo an toàn.

Tuy nhiên, hầu hết ứng dụng tạo trend hiện nay đặt server ở nước ngoài, không minh bạch điều khoản, không cung cấp cơ chế rút dữ liệu, đặt ra yêu cầu cấp thiết cho cơ quan quản lý tăng cường giám sát.

Trend “mưa tuyết AI” mang lại niềm vui tức thời nhưng tiềm ẩn hậu quả lâu dài nếu người dùng không tỉnh táo. Trong kỷ nguyên dữ liệu, mỗi tấm ảnh khuôn mặt là tài sản số có giá trị và rủi ro, cần được bảo vệ như tài khoản ngân hàng hay giấy tờ tùy thân. Người dùng phải luôn cảnh giác để tránh làn sóng lộ dữ liệu sinh trắc học có thể gây hậu quả rộng khắp.