Tiêu dùng Trung Quốc suy giảm: Kinh tế thứ 2 thế giới đang mất đà?

Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang hạ nhiệt nhanh chóng sau một quý đầu năm bất ngờ khởi sắc. Tiêu dùng nội địa suy yếu, đầu tư tiếp tục giảm sâu, và chiến sự tại Trung Đông đang tạo thêm áp lực giá năng lượng — trong khi xuất khẩu vẫn là điểm sáng hiếm hoi.

Bối cảnh: Đà tăng trưởng đang phai dần

Sau khi ghi nhận mức tăng trưởng ngoài dự báo trong quý I/2026, kinh tế Trung Quốc bước vào giai đoạn hạ tốc rõ rệt. Thị trường lao động ảm đạm và lạm phát leo thang đang bào mòn sức mua của người tiêu dùng, trong khi đầu tư cũng quay đầu sụt giảm.

Số liệu ước tính từ các nhà kinh tế trong khảo sát của Bloomberg cho thấy doanh số bán lẻ tháng 5 có thể giảm 0,2% so với cùng kỳ năm ngoái — lần đầu ghi nhận mức âm kể từ khi Trung Quốc mở cửa trở lại sau Covid vào cuối năm 2022. Tháng 4 trước đó cũng chỉ tăng xấp xỉ 0%.

Một phần đáng kể của đà giảm này là hệ quả trực tiếp từ chương trình trợ cấp đổi mới hàng tiêu dùng của chính phủ trước đây, vốn khuyến khích người dân mua sắm sớm — và nay không còn lực kéo đó nữa.

Tiêu dùng: Điểm yếu cốt lõi

Ngành ô tô chịu áp lực nặng nhất khi doanh số tháng 5 giảm hơn 22% so với cùng kỳ — tháng thứ sáu liên tiếp ghi nhận mức giảm hai chữ số. Hai nguyên nhân song hành: chính phủ thu hẹp trợ cấp mua xe điện, đồng thời cú sốc giá dầu từ xung đột Iran làm giảm nhu cầu xe xăng.

Dù chi tiêu du lịch dịp Lễ Lao động đầu tháng 5 có tăng nhẹ so với năm trước, mức chi bình quân đầu người vẫn gần như không thay đổi và còn thấp hơn nhiều so với năm 2019. Niềm tin tiêu dùng trong tháng 4 rơi xuống mức thấp nhất từ giữa năm 2025.

Đáng chú ý hơn, các hộ gia đình đang tích cực trả nợ cả ngắn và dài hạn, khiến tín dụng ngân hàng cho khu vực tư nhân co lại tháng thứ hai liên tiếp. Các nhà kinh tế từ ANZ nhận định chu kỳ giảm nợ hộ gia đình đang kéo dài, và chính sách tài khóa có thể sẽ phải gánh thêm vai trò bệ đỡ nền kinh tế.

Đầu tư: Sụt giảm chưa có dấu hiệu dừng lại

Đầu tư tài sản cố định (FAI) trong 5 tháng đầu năm dự kiến giảm 2,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng 5, Goldman Sachs ước tính FAI có thể giảm tới 7% — sau mức giảm 8,2% hồi tháng 4. Ngân hàng này cho rằng thời tiết bất lợi (mưa lớn và nắng nóng ở các vùng khác nhau) cùng tiến độ phát hành trái phiếu chính phủ chậm chạp là những nguyên nhân chính.

Chính phủ cắt giảm chi tiêu công trong tháng 3 và tháng 4 khi doanh số trái phiếu chậm lại — một phần vì hài lòng với kết quả quý I, một phần vì thiếu các dự án đủ điều kiện triển khai.

Tuy nhiên, nhìn về phía trước, chính quyền Bắc Kinh đang đẩy nhanh triển khai chương trình đầu tư hạ tầng "Sáu mạng lưới" trị giá 7.000 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 1.000 tỷ USD), ưu tiên các dự án phục vụ mở rộng AI và nâng cao đời sống. Các nhà kinh tế Citigroup nhận xét đây có thể là tín hiệu phục hồi sớm, nhưng cảnh báo quá trình phục hồi nhiều khả năng sẽ phân hóa kiểu chữ K — trong đó các lĩnh vực kinh tế mới tăng trưởng mạnh, trong khi các ngành truyền thống tiếp tục trì trệ.

Sản xuất công nghiệp: Điểm sáng duy nhất nhờ xuất khẩu

Sản lượng công nghiệp tháng 5 dự kiến tăng 4,3% — nhỉnh hơn tháng 4, kỳ có mức tăng thấp nhất gần 3 năm. Động lực chính đến từ làn sóng xuất khẩu bùng nổ, với kim ngạch xuất khẩu tháng 5 tăng mạnh nhất trong 3 tháng trở lại.

Nhu cầu toàn cầu về phần cứng AI đang thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu chip và máy tính — hai mặt hàng này chiếm khoảng một nửa tăng trưởng cả xuất lẫn nhập khẩu, với xuất khẩu bán dẫn tăng đột biến tới 111% so với cùng kỳ.

Dù vậy, dữ liệu vệ tinh từ Pantheon Macroeconomics — đo cường độ ánh sáng ban đêm như một thước đo gián tiếp hoạt động kinh tế — cho thấy mức độ hoạt động trên toàn quốc trong tháng 5 vẫn thấp hơn so với cùng kỳ năm 2025. Xuất khẩu đang che lấp những điểm yếu thực sự bên trong.

Góc nhìn vĩ mô & điều cần theo dõi

Các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới đang phải tăng lãi suất để đối phó với cú sốc giá dầu từ chiến sự tại Iran. Trung Quốc đi ngược chiều: bước đi tiếp theo nhiều khả năng là cắt giảm lãi suất, dù các nhà kinh tế hiện đang dời thời điểm dự báo về cuối năm 2026, thậm chí sang 2027.

Lynn Song, Kinh tế trưởng khu vực Đại Trung Hoa tại ING Bank, nhận định nội địa vẫn còn dư địa cho chính sách tiền tệ nới lỏng, nhưng chưa có sức ép cấp bách phải hành động ngay.

Số liệu chính thức từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) sẽ được công bố lúc 10 giờ sáng thứ Ba — đây là bộ dữ liệu quan trọng cần theo dõi để xem liệu tăng trưởng quý II có nguy cơ trượt khỏi mục tiêu 4,5–5% mà chính phủ đặt ra cho cả năm hay không.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***