Tiến trình hòa bình cho Ukraine đang ở ngã rẽ quan trọng

[Trả lời PV  chương trình "Fox and Friends" (Fox News) ngày 19/8 của Tổng thống Trump về cuộc họp với Tổng thống Zelensky và các lãnh đạo châu Âu, EU và Nato tại nhà trắng].

Lời bình: Đây là tiếng nói của người trong cuộc nói về nội dung các cuộc trao đổi. Link trong phần comment. Bài trả lời PV có thời lượng khoảng 25". Tôi tóm lược các nội dung chính dưới đây.

--------

TIẾN TRÌNH HÒA BÌNH VÀ VAI TRÒ CỦA MỸ TRONG CUỘC CHIẾN UKRAINE – NGA

Fox News: Cuộc chiến Ukraine – Nga bước sang năm thứ ba với những tổn thất nặng nề về người và của. Hàng triệu dân thường phải rời bỏ nhà cửa, cơ sở hạ tầng bị tàn phá nghiêm trọng, và nền kinh tế khu vực rơi vào khủng hoảng. Trong bối cảnh đó, nỗ lực trung gian hòa giải của Mỹ, đặc biệt là dưới sự lãnh đạo của TT Trump, thu hút sự quan tâm của dư luận quốc tế. Các cuộc gặp gỡ dồn dập giữa TT Trump, Tổng thống Zelenskyy và các lãnh đạo châu Âu cho thấy một bước chuyển quan trọng trong tiến trình tìm kiếm hòa bình, đồng thời phản ánh sự thay đổi trong cán cân ngoại giao toàn cầu.

MỸ TÁI KHẲNG ĐỊNH VAI TRÒ LÃNH ĐẠO

Mỹ đã chi hơn 350 tỷ USD hỗ trợ Ukraine kể từ khi xung đột bùng nổ năm 2022, trong khi châu Âu đóng góp hơn 100 tỷ USD. Sự tham gia trực tiếp của TT Trump qua các cuộc họp tại Washington và lời kêu gọi gặp gỡ giữa Putin – Zelenskyy cho thấy Mỹ muốn khẳng định vị trí lãnh đạo. TT Trump nhấn mạnh rằng “cả thế giới đã đến Washington” là minh chứng cho sự tôn trọng dành cho Mỹ.

Sự tập trung các lãnh đạo EU, NATO tại Nhà Trắng chỉ trong vài ngày phản ánh khả năng tập hợp đồng minh nhanh chóng. TT Trump cho rằng chính sự “tôn trọng trở lại” đối với Mỹ đã khiến các lãnh đạo quốc tế đồng thuận tham dự, từ đó mở ra cơ hội hiếm hoi cho một tiến trình hòa bình thực chất.

SÁNG KIẾN GẶP GỠ PUTIN – ZELENSKYY

Một điểm nhấn quan trọng là đề xuất tổ chức cuộc gặp trực tiếp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy. Theo TT Trump, hai bên dù không thể là “bạn tốt” nhưng đang “làm việc với nhau tốt hơn dự kiến”.

Sáng kiến này nếu thành công có thể mở đường cho thỏa thuận ngừng bắn đầu tiên kể từ năm 2022. TT Trump nhấn mạnh rằng “5.000 – 7.000 người chết mỗi tuần” đòi hỏi một giải pháp khẩn cấp, đồng thời ông cam kết thúc đẩy cuộc gặp “ngay trong tuần tới” thay vì trì hoãn.

NHỮNG KHÁC BIỆT VỀ NATO VÀ CRIMEA

TT Trump cho rằng hai nguyên nhân cốt lõi của xung đột là việc Ukraine muốn gia nhập NATO và vấn đề Crimea. Ông nhận định đây là “hai điều không thể xảy ra” đối với Nga. TT Trump đổ lỗi cho chính quyền Obama khi “trao Crimea mà không tốn một viên đạn nào”, khiến Nga củng cố lợi thế chiến lược.

Crimea hiện vẫn là trung tâm tranh cãi, với Nga kiểm soát bán đảo này từ năm 2014. TT Trump cho rằng “sự nhượng bộ của Ukraine khi đòi lại Crimea là điều không thể” nhưng có thể có những giải pháp thay thế nhằm đảm bảo hòa bình lâu dài.

BẢO ĐẢM AN NINH CHO UKRAINE

Trong quá trình thương lượng, TT Trump cho biết đã đạt được cam kết về một dạng “bảo vệ tương tự NATO” cho Ukraine. Dù Kiev không thể gia nhập NATO, các quốc gia châu Âu như Pháp, Đức, Anh sẵn sàng “đặt quân tại chỗ” và hỗ trợ phòng thủ.

Mô hình bảo đảm an ninh này được kỳ vọng giảm lo ngại của Ukraine, đồng thời tránh khiêu khích Nga. Đây có thể là công thức dung hòa, giúp tiến trình đàm phán không rơi vào bế tắc như trước.

TỔN THẤT NGHIÊM TRỌNG CỦA UKRAINE

Theo ước tính, Ukraine đang mất từ 5.000 – 7.000 binh sĩ và dân thường mỗi tuần. Tổng cộng, hơn 200.000 binh sĩ Ukraine đã thương vong kể từ năm 2022, trong khi Nga cũng chịu thiệt hại nặng nề.

TT Trump nhấn mạnh rằng “mỗi ngày chậm trễ là thêm hàng nghìn người chết”, do đó việc kéo dài đàm phán là không thể chấp nhận. Ông cho rằng mục tiêu trước mắt là chấm dứt thương vong, sau đó mới tính đến các vấn đề lãnh thổ và chính trị phức tạp hơn.

QUAN HỆ VỚI CHÂU ÂU

Các lãnh đạo châu Âu, đặc biệt là Ủy ban châu Âu, bày tỏ đồng thuận với cách tiếp cận của TT Trump trong các cuộc họp kín. Họ coi đây là cơ hội để chấm dứt một cuộc chiến đã làm suy yếu nền kinh tế châu Âu, khiến lạm phát và chi phí năng lượng tăng vọt.

Mỹ hiện vẫn giữ khoảng cách địa lý an toàn với xung đột, trong khi châu Âu chịu áp lực trực tiếp. Vì vậy, sự tham gia tích cực của TT Trump được coi là nhân tố giảm căng thẳng, mở ra hy vọng hòa bình cho toàn khu vực.

KHÍA CẠNH KINH TẾ VÀ TÀI NGUYÊN

Ngoài vấn đề an ninh, TT Trump tiết lộ rằng Mỹ đã đạt thỏa thuận khai thác “tài nguyên đất hiếm” từ Ukraine trị giá hơn 350 tỷ USD. Điều này vừa giúp Ukraine có nguồn thu bù đắp chiến tranh, vừa bảo đảm Mỹ và các đồng minh có nguồn cung chiến lược.

Kinh tế Ukraine suy giảm hơn 30% GDP năm 2022 và chỉ phục hồi nhẹ 3% năm 2024. Do đó, việc kết hợp hòa bình với phục hồi kinh tế là điều kiện tiên quyết. Mỹ và NATO cam kết không viện trợ trực tiếp bằng tiền mà thông qua mua sắm vũ khí và hợp đồng khai thác để đảm bảo tính bền vững.

ĐIỀU KIỆN CỦA NGA

Nga hiện kiểm soát khoảng 79% khu vực Donbas, bao gồm phần lớn Donetsk và toàn bộ Luhansk. TT Trump thừa nhận rằng “một phần lãnh thổ đã nằm trong tay Nga” và khó có thể đảo ngược hoàn toàn.

Với vị thế quân sự mạnh hơn, Nga muốn duy trì Donbas như vùng đệm và không chấp nhận Ukraine gia nhập NATO. TT Trump cho rằng Zelenskyy cần “linh hoạt” để tránh kéo dài chiến tranh vô nghĩa, đồng thời tìm giải pháp trao đổi đất – hòa bình phù hợp.

YẾU TỐ NHÂN ĐẠO

Ngoài khía cạnh quân sự, TT Trump nhắc đến thư của phu nhân Melania gửi Tổng thống Putin về số phận trẻ em bị ảnh hưởng bởi chiến tranh. Hơn 6 triệu người Ukraine phải di tản, trong đó 2 triệu là trẻ em.

Vấn đề nhân đạo trở thành áp lực lớn, khi Liên Hợp Quốc ghi nhận hơn 15.000 dân thường thiệt mạng và hàng chục nghìn trường học, bệnh viện bị phá hủy. TT Trump khẳng định rằng “chấm dứt nỗi đau con người” mới là mục tiêu tối thượng của đàm phán.

TÍN HIỆU HÒA BÌNH VÀ THÁCH THỨC

Dù còn nhiều bất đồng, cuộc gặp tại Washington và sáng kiến sắp tới ở Alaska được xem là bước ngoặt. Lần đầu tiên, Zelenskyy và Putin có thể đối diện trực tiếp dưới trung gian Mỹ.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn. Nga có thể không muốn nhượng bộ, trong khi Ukraine lo ngại mất thêm lãnh thổ. TT Trump cho rằng “chỉ khi hai bên có một mối quan hệ tối thiểu, đàm phán mới có ý nghĩa”, nếu không thì sẽ lãng phí thời gian.

TÁC ĐỘNG TOÀN CẦU

Chiến tranh Ukraine – Nga được đánh giá là “tình huống nghiêm trọng nhất kể từ Thế chiến II”. Giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh, dòng chảy thương mại gián đoạn, và ngân sách quốc phòng châu Âu tăng vọt.

Nếu hòa bình đạt được, Mỹ có thể củng cố vai trò lãnh đạo toàn cầu, đồng thời mở rộng hợp tác kinh tế ở châu Âu. Ngược lại, nếu thất bại, nguy cơ kéo dài xung đột và leo thang quân sự vẫn hiện hữu.

KẾT LUẬN

Tiến trình hòa bình cho Ukraine đang ở ngã rẽ quan trọng, với Mỹ và TT Trump đóng vai trò trung gian chủ chốt. Cuộc gặp giữa TT Putin và TT Zelenskyy, nếu diễn ra, có thể mở đường cho chấm dứt chiến tranh kéo dài và giảm thương vong hàng tuần. Tuy còn nhiều thách thức, nhưng nỗ lực này cho thấy ngoại giao vẫn là công cụ quan trọng nhất để tránh một thảm họa lớn hơn cho châu Âu và thế giới./.