Thương chiến toàn cầu: Thế giới đối mặt với “cú sốc kép” từ Mỹ và Trung Quốc

Nền kinh tế toàn cầu với quy mô hơn 115 nghìn tỷ USD đang trải qua một giai đoạn đầy biến động, khi hai đầu tàu kinh tế lớn nhất thế giới – Mỹ và Trung Quốc – đồng thời tạo ra những “cú sốc” mạnh lên dòng chảy thương mại, chuỗi cung ứng, và cả tâm lý nhà đầu tư toàn cầu.

Thuế quan – Ngòi nổ cho cuộc đối đầu

Ngày 2/4, Tổng thống Donald Trump công bố áp mức thuế đối ứng 34% với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, nâng tổng mức thuế bổ sung lên con số 54% sau khi đã áp dụng 20% trước đó. Chỉ 48 giờ sau, Trung Quốc lập tức đáp trả bằng chính sách thuế tương tự. Căng thẳng leo thang khi ông Trump tuyên bố sẽ tiếp tục áp thêm thuế 50% với hàng Trung Quốc.

Tổng cộng, thuế quan mà Mỹ áp lên hàng Trung Quốc dưới nhiệm kỳ này đã chạm ngưỡng 104% – một mức chưa từng có tiền lệ. Chính sách này có hiệu lực từ ngày 9/4 và đang kéo theo làn sóng bảo hộ thương mại lan rộng, đẩy thế giới vào vòng xoáy bất ổn.

Cú sốc kép: Mỹ và Trung Quốc cùng lúc gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu

Theo phân tích từ Bloomberg, thế giới đang hứng chịu cùng lúc hai “cú sốc”:

“Cú sốc Mỹ”: Với chính sách thuế quan khắc nghiệt, Mỹ đang làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng toàn cầu. Các công ty đa quốc gia như Apple, Nike… có thể buộc phải tăng giá sản phẩm hoặc điều chỉnh toàn bộ mô hình kinh doanh toàn cầu.

“Cú sốc Trung Quốc”: Trong khi đó, Trung Quốc có thể điều hướng lại phần lớn hàng hóa sang các thị trường khác. Tuy nhiên, đây lại là thời điểm các nước khác cũng đang gặp khó khăn trong việc giữ thị phần tại Mỹ – dẫn đến tình trạng “tràn cung” toàn cầu, tạo áp lực cạnh tranh, giá rẻ và hàng hóa dư thừa tại các nền kinh tế nhỏ hơn.

Kết quả là, nhiều quốc gia rơi vào thế mắc kẹt – không thể hấp thụ hết lượng hàng từ Trung Quốc, trong khi vẫn chịu thiệt hại từ thuế quan của Mỹ.

Bức tranh thị trường: Tâm lý nhà đầu tư lung lay

Ngay sau tuyên bố của ông Trump, thị trường tài chính toàn cầu phản ứng tiêu cực. Cổ phiếu Apple lao dốc mạnh nhất trong 20 năm, các chỉ số chứng khoán chính đỏ lửa, thị trường trái phiếu và hàng hóa cũng chao đảo.

Không chỉ là phản ứng ngắn hạn, các nhà đầu tư và doanh nghiệp toàn cầu đang dần đánh giá lại mức độ rủi ro và định hướng chiến lược trong bối cảnh “căng thẳng thương mại” không còn là biến số tạm thời, mà trở thành một phần trong cấu trúc mới của nền kinh tế toàn cầu.

Tác động sâu rộng đến năm 2030?

Theo mô hình dự báo của Bloomberg, nếu các chính sách thuế được duy trì đúng như công bố, lượng hàng hóa vào Mỹ từ các nước sẽ giảm khoảng 30% đến năm 2030. Trong đó:

Xuất khẩu của Trung Quốc vào Mỹ có thể giảm tới 85%

Việt Nam, với mức thuế đối ứng 46%, có thể mất tới 75% kim ngạch xuất khẩu vào Mỹ

Nhật Bản và Hàn Quốc giảm 50%, EU và Ấn Độ giảm gần 40%

Các nước như Anh, Brazil… dù chỉ chịu thuế 10%, cũng bị ảnh hưởng ở mức 15%

Ngắn hạn tổn thương, dài hạn chưa chắc ngọt ngào

Ông Trump khẳng định thuế quan là “trụ cột” trong chính sách kinh tế nhằm giành lại công bằng cho lao động Mỹ. Tuy nhiên, các dự báo lại cho thấy tác dụng ngược: JPMorgan dự báo Mỹ có thể rơi vào suy thoái trong năm 2025, trong khi 92% chuyên gia kinh tế trong khảo sát Bloomberg cho rằng chính sách thuế quan đang làm tăng đáng kể rủi ro suy thoái.

Bản thân các doanh nghiệp Mỹ cũng đang chịu tổn thất do chi phí sản xuất tăng, chuỗi cung ứng đứt gãy và sự không chắc chắn trong việc ra quyết định đầu tư.

Một thế giới bị chia cắt và đầy bất ổn

Theo Giáo sư Henry Gao từ Đại học Quản lý Singapore, “cú sốc Mỹ” mang tính tức thì và dễ nhận diện, nhưng “cú sốc Trung Quốc” – với sự thống trị sản xuất và tình trạng dư cung – mới là vấn đề dài hạn đáng lo ngại hơn. Nếu không có giải pháp căn cơ, làn sóng thuế quan sẽ không dừng lại ở Mỹ mà lan ra toàn cầu.

Sự hỗn loạn hiện tại đã buộc nhiều quốc gia như Canada, Nhật Bản, EU... phải xem xét lại mối quan hệ kinh tế - an ninh với Mỹ, đồng thời đánh giá lại vai trò của Trung Quốc trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Kết luận: Một cuộc chiến không có người thắng?

Từ góc nhìn phân tích, “cú sốc kép” từ Mỹ và Trung Quốc không chỉ là vấn đề thương mại, mà đã trở thành rủi ro cấu trúc, ảnh hưởng tới định hình trật tự kinh tế toàn cầu trong nhiều năm tới.

Trong ngắn hạn, các nền kinh tế nhỏ như Việt Nam cần chuẩn bị cho kịch bản mất dần lợi thế xuất khẩu sang Mỹ và cạnh tranh gay gắt hơn từ hàng Trung Quốc. Trong dài hạn, câu hỏi đặt ra là: Thế giới sẽ chọn theo Mỹ, theo Trung Quốc, hay xây dựng một trật tự thương mại mới dựa trên nguyên tắc cân bằng hơn?

“Cú sốc thương mại không chỉ là phép thử chính sách – nó là thước đo sức chịu đựng của cả hệ thống toàn cầu.”