Thuốc giả – bản án tử cho niềm tin y tế

Việt Nam, trong guồng quay hội nhập kinh tế quốc tế, đang trải nghiệm sự bùng nổ của đa dạng sản phẩm, dịch vụ. Thế nhưng, đằng sau bức tranh phát triển là một "ung nhọt" mang tên hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng đang ngày càng lây lan tinh vi. Đáng báo động hơn cả, thuốc giả đã trở thành mối họa trực tiếp đe dọa sức khỏe và niềm tin của cộng đồng.

Từ gói mì cho đến viên thuốc cứu người, từ bình sữa cho trẻ nhỏ đến hộp thực phẩm chức năng cho người già – niềm tin của người tiêu dùng Việt Nam đang bị bào mòn từng ngày bởi nạn hàng giả, hàng nhái. Đáng sợ hơn, đây không chỉ là vấn đề gian lận thương mại, mà là cuộc xâm lăng trắng trợn vào sức khỏe cộng đồng và sự liêm chính của thị trường.

Mặt trận dược phẩm: Những con số biết nói

Tính đến tháng 5/2025, tình trạng thuốc giả tại Việt Nam đang leo thang đến mức báo động. Trong 4 tháng đầu năm, các lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý hơn 34.000 vụ vi phạm liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng. Đáng chú ý, gần 1.400 vụ trong số này đã bị khởi tố hình sự, với hơn 2.100 đối tượng liên quan – một con số không chỉ phản ánh quy mô của tội phạm, mà còn cho thấy tính chất nghiêm trọng của vấn đề.

Những vụ án bị phanh phui gần đây chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Đầu tháng 4, Bộ Công an triệt phá đường dây sản xuất và tiêu thụ sữa bột giả nhắm vào đối tượng dễ tổn thương nhất – người bị tiểu đường, suy thận, trẻ sinh non và phụ nữ mang thai. Hơn 573 nhãn hiệu sữa bột bị làm giả bởi các công ty có tên gọi “rất thật” như Rance Pharma hay Hacofood Group.

Chưa dừng lại, ngày 26/4, một vụ án khác bị khởi tố, với trên 100 tấn thực phẩm chức năng giả bị thu giữ. Các sản phẩm này nhắm thẳng vào niềm tin của người dân – từ người cao tuổi đến trẻ em và thai phụ. Có cả những doanh nghiệp ngang nhiên sử dụng kết quả thử nghiệm giả mạo để đưa sản phẩm ra thị trường.

Doanh nghiệp chân chính – nạn nhân vô hình của hàng giả

“Chúng tôi không chỉ mất thị phần, mà mất cả niềm tin từ người tiêu dùng” – bà Nguyễn Thị Tuyết, Tổng Giám đốc Công ty Sống Chất Khỏe Đẹp Vui nghẹn ngào khi nhắc đến những nỗ lực bất thành của doanh nghiệp chân chính giữa cơn bão hàng giả. Theo bà, chỉ cần một vụ việc bị phanh phui, tất cả các thương hiệu cùng ngành đều bị nghi ngờ. Người tiêu dùng dễ dàng đánh đồng rằng “thực phẩm chức năng cũng chỉ là lừa đảo”, và cái nhìn hoài nghi đó đang “giết chết” từng doanh nghiệp làm ăn tử tế.

Đồng quan điểm, bà Phạm Oanh – Giám đốc bán hàng Công ty GCM (VINA MED) – cho biết tình trạng thuốc giả và thực phẩm chức năng kém chất lượng không chỉ hủy hoại sức khỏe cộng đồng mà còn làm lung lay uy tín toàn ngành y dược, kéo theo sự khủng hoảng trong chuỗi cung ứng, và thậm chí làm chùn bước các nhà đầu tư chân chính.

Để tự bảo vệ mình, GCM triển khai hàng loạt biện pháp kiểm soát chặt chẽ: chỉ hợp tác với nhà máy uy tín trong nước, yêu cầu đầy đủ hồ sơ pháp lý, kiểm nghiệm và hóa đơn cho từng lô hàng, ưu tiên nhà phân phối chính hãng có hồ sơ minh bạch. Nhưng những nỗ lực này, nếu thiếu sự chung tay của toàn hệ thống – từ quản lý nhà nước đến truyền thông và người tiêu dùng – sẽ chẳng khác nào chiếc đũa đơn lẻ giữa cơn sóng dữ.

Pháp luật: "Lưới trời" nhưng còn quá thưa mắt

Luật sư Phan Thành Tâm (Đoàn Luật sư TP.HCM) thẳng thắn chỉ ra: dù hệ thống pháp luật hiện có 10 văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động quản lý dược, nhưng vẫn thiếu đồng bộ, chậm cập nhật, và thiếu tính răn đe. Điển hình, Điều 194 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) quy định mức phạt từ 2 đến 7 năm tù đối với người sản xuất, buôn bán thuốc giả. Nhưng thực tế, không ít vụ án kết thúc bằng… án treo.

Chưa kể, cơ cấu tổ chức chồng chéo, vai trò quản lý bị phân tán – ví dụ Chủ tịch UBND tỉnh vừa phải gánh hàng chục đầu việc, vừa phải chịu trách nhiệm chính về công tác quản lý dược – khiến việc phát hiện, xử lý và cảnh báo thuốc giả diễn ra chậm chạp và thiếu hiệu quả.

Cần một cuộc tổng tấn công thật sự

Đã đến lúc, câu chuyện hàng giả không thể dừng lại ở những con số hay cảnh báo rải rác. Cần một cuộc tổng tấn công đồng bộ, kết hợp giữa:

Hệ thống pháp luật đủ sức răn đe

Cơ chế quản lý tập trung, trách nhiệm rõ ràng

Hệ thống cảnh báo minh bạch, kịp thời

Và quan trọng nhất, sự tham gia chủ động của người tiêu dùng – những người có thể quyết định sự tồn tại của cả thị trường.

Niềm tin không phải là thứ có thể “tái chế”. Khi đã đánh mất, để khôi phục lại cần gấp nhiều lần công sức – không chỉ của một cá nhân hay tổ chức, mà là nỗ lực của cả cộng đồng. Nếu không, chẳng mấy chốc, chúng ta sẽ sống trong một thị trường mà thứ duy nhất thật, là nỗi hoài nghi.