Thuế VAT châm ngòi cho làn sóng đối đầu thương mại mới

Tổng thống Mỹ Donald Trump đáp trả thuế giá trị gia tăng từ các đối tác bằng đòn thuế quan, đẩy nguy cơ một cuộc chiến thương mại mới lan rộng trên toàn cầu.

Theo trang The Conversation, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề xuất áp thuế quan đối ứng nhằm phản ứng với cách các quốc gia đối tác đánh thuế doanh nghiệp Mỹ. Nhà Trắng cho rằng nhiều nước đã áp đặt thuế một cách “không công bằng”, bao gồm cả thuế giá trị gia tăng (VAT) như Thuế hàng hóa và dịch vụ (GST) của Australia.

Trên thế giới, hầu hết các quốc gia đều áp dụng VAT hoặc thuế bán hàng đối với tiêu dùng trong nước và hàng nhập khẩu. Mỹ là một trong số ít quốc gia không có thuế giá trị gia tăng toàn quốc, dù nhiều bang vẫn áp dụng thuế bán hàng riêng. Theo Nhà Trắng, thuế này áp lên hàng nhập khẩu nhưng lại không áp lên hàng xuất khẩu, tạo ra sự chênh lệch trong thương mại.

Thuế GST có phải là thuế quan?

Thuế GST là một loại thuế tiêu dùng áp dụng rộng rãi, với mức phổ biến là 10% giá trị hàng hóa. Thuế này đánh lên hầu hết các sản phẩm và dịch vụ tiêu thụ trong nước, bất kể nguồn gốc xuất xứ. Trong khi đó, thuế quan (thuế nhập khẩu) chỉ áp lên hàng hóa từ nước ngoài như một điều kiện để tiếp cận thị trường.

Điểm khác biệt quan trọng giữa thuế GST và thuế quan là: thuế quan không áp dụng cho hàng sản xuất trong nước, còn GST đánh đồng cả hàng nội địa lẫn nhập khẩu, tuân theo các quy tắc thương mại quốc tế. Hiện vẫn chưa rõ chính quyền Trump sẽ áp dụng mức thuế tương đương 10% GST ra sao, nhưng trên thực tế, đây sẽ là thuế đánh vào người tiêu dùng Mỹ khi mua hàng từ các nước khác, như Australia.

Các loại thuế gián tiếp như vậy mang tính lũy thoái, tức là người thu nhập thấp sẽ chịu gánh nặng lớn hơn. Việc mở rộng thuế quan để bao gồm hệ thống VAT của các nước khác cũng bị xem là sự can thiệp vào chủ quyền quốc gia. Từ lâu, đã có sự đồng thuận rằng mỗi quốc gia có quyền quyết định chính sách thuế của riêng mình đối với công dân và doanh nghiệp.

GST của Australia thuộc nhóm thấp nhất trong các nền kinh tế phát triển (trung bình toàn cầu là 19%), nhưng ngay cả với mức này, tác động lên người tiêu dùng Mỹ vẫn sẽ đáng kể.

Chiến lược của ông Trump và những hệ lụy

Mục tiêu của Tổng thống Trump là khôi phục ngành sản xuất Mỹ, nhưng chi phí lao động cao khiến việc sản xuất toàn bộ hàng hóa trong nước trở nên kém hiệu quả. Điều này đặc biệt đúng với Mỹ – một quốc gia có mức tiêu thụ lớn, phụ thuộc nhiều vào hàng nhập khẩu.

Mối quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã góp phần thúc đẩy tầng lớp trung lưu tại Trung Quốc phát triển. Tuy nhiên, thuế quan của ông Trump có thể làm thay đổi cục diện này, dẫn đến căng thẳng địa chính trị và bất ổn kinh tế.

Phản ứng của Australia: Lùi bước trong cuộc chiến thuế dịch vụ kỹ thuật số

Trong khi thuế quan chủ yếu ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ, doanh nghiệp Australia cũng chịu tác động. Một số mặt hàng xuất khẩu quan trọng như thịt bò không bị áp GST nên có thể tránh được thuế trả đũa, nhưng nhiều sản phẩm khác sẽ đối mặt với khó khăn khi cạnh tranh tại thị trường Mỹ.

Chính phủ Australia, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Anthony Albanese, tỏ ra thận trọng trước động thái này – trái ngược với Canada, nước đã đe dọa áp dụng các biện pháp trả đũa ngay lập tức. Ông Trump dường như đang thành công khi sử dụng thuế quan như một công cụ đàm phán, khiến Australia phải hoãn kế hoạch đánh thuế các tập đoàn công nghệ lớn như Meta và Google.

Báo cáo cho thấy, chính quyền Canberra đã tạm dừng đề xuất thuế dịch vụ kỹ thuật số do lo ngại Mỹ sẽ trả đũa. Trước đó, Washington đã lên án mạnh mẽ các khoản thuế tương tự của Canada và Pháp, nhấn mạnh rằng những mức thuế này có thể ảnh hưởng lớn đến thương mại song phương.

Điều này cho thấy chính quyền Trump đang làm lung lay các nguyên tắc thương mại quốc tế vốn đã được duy trì suốt hàng chục năm qua. Những tuyên bố gần đây từ Nhà Trắng báo hiệu rằng mọi chuẩn mực cũ đang bị phá vỡ – và đây có thể chỉ mới là khởi đầu.