Thuế quan xoay trục, Nhật – Hàn đứng trước ngưỡng suy thoái

Mỹ áp thuế 25% lên hàng hóa từ Nhật Bản và Hàn Quốc từ 1/8, đẩy hai nền kinh tế xuất khẩu chủ lực vào nguy cơ suy thoái. Tokyo và Seoul đang tìm cách đàm phán, nhưng áp lực từ chính sách thuế của Washington ngày càng gia tăng.

Là đồng minh chiến lược của Mỹ tại châu Á, nhưng Hàn Quốc và Nhật Bản lại đang trở thành nạn nhân gián tiếp của chính sách thuế quan từ chính Washington. Đòn thuế mới nhất của Tổng thống Donald Trump không chỉ khuấy đảo chuỗi cung ứng toàn cầu mà còn đẩy hai nền kinh tế lớn vào nguy cơ tăng trưởng chậm.

Trong động thái khiến các đồng minh thân cận châu Á bất ngờ, Washington vừa gửi “bức thư thuế quan” tới hàng loạt đối tác thương mại, thông báo rằng kể từ ngày 1/8, hàng hóa xuất khẩu từ Nhật Bản và Hàn Quốc vào Mỹ sẽ phải chịu mức thuế mới lên đến 25%. Thông báo này được đưa ra trong bối cảnh hai quốc gia này vốn đã gánh mức thuế cao với các mặt hàng chủ lực như ôtô và thép – lĩnh vực vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu.

Tăng trưởng hụt hơi, xuất khẩu bị bóp nghẹt

Theo CNBC, chính sách thuế mới có thể giáng một đòn trực diện vào hai nền kinh tế phụ thuộc mạnh vào xuất khẩu đúng lúc nhạy cảm – khi cả Nhật Bản và Hàn Quốc đang phải vật lộn với tốc độ tăng trưởng suy yếu. GDP quý I/2025 của hai nước đều giảm so với quý trước; riêng Nhật Bản có thể đã chính thức bước vào suy thoái kỹ thuật.

Dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới cho thấy xuất khẩu chiếm gần 22% GDP của Nhật và tới 44% GDP của Hàn Quốc trong năm 2023. Thị trường Mỹ là đối tác xuất khẩu lớn nhất của Nhật (145,76 tỷ USD) và đứng thứ hai với Hàn Quốc (127,8 tỷ USD).

Việc Mỹ đã áp thuế 25% lên ôtô và linh kiện, cùng mức thuế lên tới 50% với thép và nhôm, nay lại bổ sung một loạt rào cản mới, đẩy nguy cơ suy thoái kinh tế hai quốc gia này tiến gần hơn. Đáng chú ý, ôtô – mặt hàng xuất khẩu chủ lực của cả Nhật và Hàn – nằm trong nhóm chịu thuế cao nhất, trong khi Hàn Quốc là nhà xuất khẩu thép lớn thứ tư vào Mỹ trong năm 2024.

Chuyên gia Norihiro Yamaguchi từ Oxford Economics dự báo GDP Nhật có thể giảm thêm 0,1% vào cuối năm 2026 vì tác động lan tỏa của chính sách thuế. Ông cảnh báo: "Kinh tế Nhật hiện đã yếu, tiêu dùng nội địa giảm tốc, trong khi bất ổn thương mại và các mức thuế cao đang trở thành gánh nặng kép".

Cùng lúc, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc đã hạ dự báo tăng trưởng năm 2025 xuống còn 0,8%, thấp gần bằng đáy của giai đoạn khủng hoảng Covid-19 – cho thấy cú sốc từ thuế Mỹ đang tạo ra rủi ro thực sự đối với nền kinh tế Hàn Quốc.

Chính sách thuế – công cụ đàm phán hay đòn bẩy áp lực?

Trước diễn biến căng thẳng, Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba khẳng định Tokyo sẽ “tìm kiếm một thỏa thuận đôi bên cùng có lợi, nhưng không đánh đổi lợi ích quốc gia”. Ông tuyên bố Nhật Bản sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào nếu không có điều khoản bãi bỏ thuế nhập khẩu ôtô – lĩnh vực nhạy cảm bậc nhất với nền kinh tế Nhật.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn để ngỏ khả năng điều chỉnh nội dung “bức thư thuế quan” nếu các quốc gia mở cửa thêm các lĩnh vực vốn lâu nay đóng kín với hàng hóa và doanh nghiệp Mỹ.

Ông Vishnu Varathan – Giám đốc điều hành tại Mizuho Securities – cho rằng cả Tokyo và Seoul đang chịu áp lực từ một hình thức thương lượng kiểu cưỡng ép. Theo ông, cách tiếp cận toàn diện và nguyên tắc của Nhật Bản – đặc biệt là việc từ chối đàm phán chia theo từng ngành – đang làm "mất kiên nhẫn" giới đàm phán tại Washington.

Seoul đề xuất “thỏa thuận trọn gói”, tránh vết xe đổ từ Tokyo

Về phía Hàn Quốc, Cố vấn An ninh quốc gia Wi Sung Lac ngày 9/7 cho biết Seoul đã đề xuất một “thỏa thuận trọn gói”, tích hợp cả yếu tố kinh tế và an ninh quốc phòng trong khuôn khổ đàm phán thuế song phương. Đề xuất này được đưa ra sau hàng loạt phát ngôn chỉ trích từ ông Trump, cho rằng Hàn Quốc “gần như không đóng góp gì” cho sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Đông Á.

Dư luận tại Tokyo và Seoul đang dấy lên câu hỏi: liệu Washington có còn giữ vai trò “đối tác tin cậy” hay đang biến sức mạnh thương mại thành công cụ gây áp lực chính trị? Trong thế trận ngày càng chặt giữa bảo hộ và địa chính trị, đồng minh có thể vẫn là đồng minh – nhưng không miễn nhiễm trước đòn trừng phạt từ Nhà Trắng.