Thuế 300% với chip: Trò chơi quyền lực của Trump và bài toán khả thi

Ông Trump tuyên bố áp thuế tới 300% với chip nhập khẩu nhằm kéo sản xuất về Mỹ, song kế hoạch này khó đạt hiệu quả do chi phí cao và các hãng lớn đã đầu tư từ trước. Chính sách thuế quan này còn tiềm ẩn nguy cơ đội giá hàng hóa, đẩy lạm phát và gây sức ép lớn lên nền kinh tế Mỹ.

Ông Trump tuyên bố sẽ đánh thuế nhập khẩu chip tới 300% nhằm kéo sản xuất về Mỹ. Nhưng phía sau lời đe dọa ấy là một bài toán khó: mục tiêu chưa chắc đạt, còn nguy cơ đẩy doanh nghiệp và người tiêu dùng vào vòng xoáy chi phí lại hiện hữu.

Ngày 6/8, Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp thuế 100% đối với chip nhập khẩu, kèm ngoại lệ cho những doanh nghiệp sản xuất tại Mỹ hoặc cam kết đầu tư xây dựng nhà máy trong nước. Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau, ông nâng trần thuế dự kiến lên mức 300%, khẳng định với báo chí ngày 15/8: “Tôi sẽ áp dụng mức thuế 200% hoặc 300%”.

Với Trump, chính sách thuế quan này phục vụ hai mục tiêu: bổ sung nguồn thu ngân sách và buộc các tập đoàn công nghệ chuyển hoạt động sản xuất về Mỹ. Song, thực tế cho thấy bài toán này khó mang lại kết quả như mong đợi, thậm chí tiềm ẩn tác động ngược đối với ngành bán dẫn và toàn bộ nền kinh tế Mỹ.

Thu về ngân sách: Lý thuyết khác xa thực tế

Số liệu của Cục Thống kê Mỹ cho thấy trung bình 10 năm qua, Mỹ nhập khẩu 44,7 tỷ USD chip bán dẫn mỗi năm. Với thuế suất 300%, lý thuyết cho phép thu về 134 tỷ USD – một con số khổng lồ.

Nhưng thực tế hoàn toàn khác. Ngoại lệ dành cho các công ty sản xuất hoặc cam kết sản xuất tại Mỹ sẽ thu hẹp đáng kể đối tượng chịu thuế. Các ông lớn ngành chip như TSMC, Samsung hay SK Hynix đã và đang triển khai đầu tư hàng chục tỷ USD vào các nhà máy tại Mỹ, hưởng lợi từ chương trình trợ cấp của chính quyền Joe Biden. Điều này đồng nghĩa nguồn thu từ thuế sẽ hạn chế hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.

Sản xuất trong nước: Mục tiêu khó đạt

Điều khoản miễn thuế được thiết kế để khuyến khích đầu tư, nhưng phần lớn các hãng chip lớn đã lên kế hoạch mở rộng trước đó. Chính sách này vì thế khó tạo động lực mới. Trong khi đó, rào cản thực sự nằm ở chi phí và thời gian. McKinsey ước tính một nhà máy tại Đông Á chỉ cần 28-32 tháng để hoàn thiện, trong khi dự án tương tự ở Mỹ mất hơn 50 tháng.

Chi phí cũng không dễ chịu: xây dựng một nhà máy chip thế hệ cũ tại Mỹ vẫn đắt hơn 10% so với Đài Loan, còn chi phí vận hành cao hơn tới 35%. TSMC cảnh báo việc sản xuất tại Mỹ có thể khiến biên lợi nhuận giảm 2-3 điểm %, và đáng nói là các nhà máy ở đây mới chỉ đạt công nghệ N4, chậm hai thế hệ so với chip N2 sản xuất tại Đài Loan.

Nguy cơ đẩy giá hàng hóa và lạm phát tăng trở lại

Thuế chip sẽ tạo sức ép lớn với các ngành sản xuất, đặc biệt là ô tô và điện tử. Hiện mỗi chiếc xe chứa từ 1.000-3.000 chip, trong khi xe điện cần gấp 20 lần ô tô truyền thống. ITIF tính toán: thuế 25% có thể làm chi phí sản xuất ô tô tăng 1.000 USD, vậy mức 300% có thể khiến giá thành đội thêm 12.000 USD.

Điều này đồng nghĩa lạm phát Mỹ có nguy cơ bùng lên một lần nữa. Trong bối cảnh CPI lõi và giá sản xuất vừa nhích tăng, mức thuế cao có thể trở thành “cú đánh kép” vào sức mua của người tiêu dùng và gây khó cho mục tiêu kiểm soát lạm phát của Fed.

Lợi thế cho đối thủ, gánh nặng cho người Mỹ

Mỹ hiện chỉ sản xuất khoảng 12% tổng nguồn cung chip toàn cầu. Nếu buộc ngành ô tô và điện tử chuyển sang hàng nội địa, nguy cơ thiếu hụt sẽ xảy ra, đẩy giá linh kiện tăng mạnh. Hệ quả là người tiêu dùng Mỹ phải trả giá, trong khi các nhà sản xuất châu Âu và Nhật Bản – những thị trường vừa được Mỹ giảm thuế ô tô xuống 15% – có thể hưởng lợi lớn.

Tóm lại, kế hoạch đánh thuế chip nhập khẩu với mức 300% là bước đi táo bạo của Tổng thống Trump nhằm phục hồi năng lực sản xuất trong nước. Nhưng phía sau tuyên bố mạnh mẽ ấy là một thực tế phức tạp: mục tiêu khó đạt, trong khi nguy cơ gây tổn thương cho nền kinh tế và túi tiền người dân Mỹ ngày càng hiện hữu.