Thời đại AI - Khi tốc độ tăng trưởng năng suất > Tốc độ tăng lương

Khi lợi nhuận đi nhanh hơn tiền lương

Có một sự dịch chuyển âm thầm đã diễn ra suốt nhiều thập kỷ, nó bền bỉ thay đổi hình dạng của nền kinh tế.

Đó là việc phần “chiếc bánh” thuộc về người lao động ngày càng mỏng đi, còn phần thuộc về chủ sở hữu vốn ngày càng dày lên.

Quá khứ

Trong quá khứ, khi doanh nghiệp tăng trưởng, người lao động thường đi cùng nhịp.

Nhà máy mở rộng => tuyển thêm người.

=> Doanh thu tăng => lương tăng. => Thu nhập tích lũy tăng => tầng lớp trung lưu đông dần

=> Tầng lớp trung lưu lớn dần => thị trường nội địa mạnh dần.

Do đó, lợi nhuận và tiền lương không tách rời nhau quá xa.

Hiện tại và tương lai

Nhưng với công nghệ hiện đại, và đặc biệt là AI, đã và đang làm thay đổi mối quan hệ đó. Vì khi doanh nghiệp có thể:

- Mở rộng quy mô mà không cần mở rộng nhân sự tương ứng

- Tăng lợi nhuận mà không cần tăng bảng lương cùng tốc độ

Một trợ lý AI trả phí có thể thay thế hàng chục nhân viên. Một nền tảng số có thể phục vụ hàng triệu người dùng mà không cần hàng triệu lao động tương ứng.

=> Khi đó, phần tăng thêm nằm nhiều hơn ở lợi nhuận, ít hơn ở thu nhập lao động. Và phần lợi nhuận đó nằm lại túi của những người chủ doanh nghiệp

Cấu trúc sở hữu tài sản

Điều này không phải câu chuyện đạo đức, mà là cấu trúc sở hữu.

Nếu bạn sở hữu cổ phần, bạn hưởng lợi từ tăng trưởng lợi nhuận. Nếu bạn chỉ sở hữu sức lao động, bạn phụ thuộc vào tiền lương.

Và trong một nền kinh tế nơi công nghệ làm lợi nhuận tăng nhanh hơn tiền lương, quyền lực dần nghiêng về phía tài sản.

Ta bắt đầu thấy những biểu hiện quen thuộc:

- Giá cổ phiếu tăng nhanh hơn thu nhập trung bình

- Giá bất động sản tăng nhanh hơn tiền lương

- Khoảng cách giữa “người sở hữu” và “người đi làm” mở rộng

Không phải vì ai đó tham lam hơn trước, mà vì cơ chế thưởng cho vốn mạnh hơn cơ chế thưởng cho lao động.

Sự tác động của AI

- AI có thể làm xu hướng này tăng tốc vì:

- AI có thể nhân bản kỹ năng của nhóm giỏi nhất

Tăng lợi thế của doanh nghiệp lớn, biến quy mô trở thành vũ khí

Trong môi trường đó, người đã có vốn và năng lực sở hữu công nghệ sẽ hưởng lợi nhiều nhất.

Với nhà đầu tư?

Với nhà đầu tư, đây là một thực tế không thể bỏ qua. Vì nếu bạn tin rằng lợi nhuận doanh nghiệp sẽ tiếp tục đi nhanh hơn tiền lương trong 5–10 năm tới, thì:

- Sở hữu tài sản quan trọng hơn tối ưu hóa thu nhập lao động

- Doanh nghiệp có lợi thế công nghệ sẽ duy trì ưu thế

- Tài sản hữu hạn có thể giữ giá tốt hơn tiền lương cố định

Nhưng cũng cần nhìn ở chiều ngược lại. Khi khoảng cách phân phối mở rộng quá mức, áp lực điều chỉnh sẽ xuất hiện:

- Thuế cao hơn

- Chính sách phân phối lại

- Quy định siết Big Tech

- Hoặc chu kỳ điều chỉnh tài sản

Lịch sử cho thấy cấu trúc lệch quá lâu thường tự điều chỉnh.

Series về AI: năng suất lao động và phân phối tài sản vẫn xã hội còn tiếp!