Thiên tai 2025: Phép thử cực đại cho tăng trưởng kinh tế và chiến dịch tái thiết toàn diện

Năm 2025 đang dần khép lại với những gam màu trầm của bức tranh thiên tai. Tần suất các cơn bão và lũ lụt dị thường không chỉ tàn phá hạ tầng mà còn đặt ra bài toán hóc búa cho Chính phủ trong việc cân bằng vĩ mô. Tuy nhiên, trong nguy luôn có cơ, công cuộc tái thiết sau bão đang mở ra những động lực tăng trưởng mới cho các nhóm ngành đặc thù.

1. Thực trạng 2025: "Bão chồng bão" và gánh nặng lên GDP

Thời tiết cực đoan được Diễn đàn Kinh tế TG (WEF) xếp hạng top 1 trong bảng những rủi ro lớn nhất với nền KT TG trong dài hạn (10 năm)

Năm 2025 chứng kiến sự khắc nghiệt của biến đổi khí hậu khi các hình thái thời tiết cực đoan dồn dập xuất hiện vào cuối năm.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, từ đầu năm đến ngày 15/10, Việt Nam đã hứng chịu 20 loại hình thiên tai, làm 241 người ch-ế-t và mất tích, thiệt hại về tài sản ước tính trên 53,8 nghìn tỷ đồng.

Tác động vĩ mô: Các tổ chức tài chính dự báo thiên tai có thể lấy đi từ 0.5% - 1% tăng trưởng GDP năm nay. Áp lực lạm phát cục bộ gia tăng do đứt gãy chuỗi cung ứng thực phẩm và vật liệu xây dựng.

2. Bài học từ quá khứ: Nhìn lại "siêu bão" Yagi 2024

Để lường trước tác động kinh tế, giới chuyên gia đang nhìn lại cơn bão Yagi (tháng 9/2024) như một tham chiếu quan trọng:

Bão Yagi đã gây thiệt hại kinh tế hơn 81.000 tỷ đồng (tương đương 0.15% - 0.35% GDP 2024). Cả Năm 2024, thiên tai làm 519 người c-hế-t và thiệt hại khoảng 90 nghìn tỷ đồng.Tuy nhiên, ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất công nghiệp và tiêu dùng còn kéo dài dai dẳng đến tận Quý 1 năm sau.

3. Quy trình phục hồi kinh tế: Lộ trình 3 giai đoạn

- Giai đoạn 1 (Cứu trợ - 1 tháng đầu): Tập trung an sinh xã hội, khôi phục điện - đường - trường - trạm.

-Giai đoạn 2 (Phục hồi sản xuất - 1 đến 3 tháng sau): Nông dân cải tạo đất, xuống giống vụ mới; Doanh nghiệp sửa nhà xưởng. Đây là giai đoạn nhu cầu vật tư (thép, phân bón) tăng cao nhất.

-Giai đoạn 3 (Tăng trưởng dài hạn): Đầu tư hạ tầng kiên cố và tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

4. Nhịp đập thị trường: Phân hóa theo mô hình chữ K

Phục hồi hình chữ K là một khái niệm kinh tế dùng để mô tả sự hồi phục không đồng đều của các ngành nghề sau một cú sốc lớn (như khủn-g hoả-ng, đại dị-ch, thiên tai).

+ Nhánh Hướng Lên : Đại diện cho các ngành nghề hoặc công ty tăng trưởng mạnh mẽ và phục hồi nhanh chóng sau khủng hoảng.

+ Nhánh Hướng Xuống: Đại diện cho các ngành nghề hoặc công ty bị suy yếu, trì trệ hoặc tiếp tục đi xuống do tác động kéo dài của cú sốc.

A. Nhóm chịu áp lực tiêu cực (Ngắn hạn & Trung hạn)

- Ngân hàng Đối mặt với bài toán nợ xấu (NPL) gia tăng do khách hàng mất khả năng trả nợ.(ước tính của NHNN dư nợ bị ảnh hưởng bởi bão Yagi ở mức khoảng 100.000 tỷ đồng với 85.000 khách hàng)

- Bảo hiểm : Chịu áp lực chi trả bồi thường tài sản và xe cơ giới tăng đột biến, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận quý.(Năm ngoái bão Yagi PVI bồi thượng 400 tỷ, BIC bồi thườnng 200 tỷ..)

- Thủy sản & Nông nghiệp,chăn nuôi :. Thiệt hại trực tiếp về sản lượng. Mưa tác động trực tiếp đến nước ao nuôi, làm giảm nhiệt độ, ôxy, pH,… Bên cạnh đó, có thể gây hiện tượng sụp tảo và sự tích tụ vật chất hữu cơ ở đáy ao.

- Ngoài ra các DN mà có Nhà máy, xi nghiệp ở các vùng bị ngập lụt cũng sẽ bị ảnh hưởng ít nhiều (VD năm ngoái Nhiệt điện Phả Lại bị bão ảnh hưởng…)

B. Nhóm hưởng lợi từ Tái thiết & Phục hồi (Cơ hội đầu tư)

- Phân bón & Hóa chất (DCM, DPM, DGC): Sau lũ, đất canh tác bị rửa trôi dinh dưỡng, nhiễm phèn hoặc bị vùi lấp. Để kịp vụ Đông - Xuân, nông dân buộc phải sử dụng lượng lớn phân bón (đặc biệt là NPK và Ure) để cải tạo đất và kích thích cây trồng phát triển nhanh. Nhu cầu tăng đột biến trong khi chuỗi cung ứng gián đoạn có thể đẩy giá bán lên cao.

- Vật liệu xây dựng & Thép Nhu cầu tôn lợp để sửa mái nhà dân và thép kết cấu để xây dựng lại nhà xưởng, cầu đường là rất lớn ngay sau khi nước rút.

- Đầu tư công & Hạ tầng : Hưởng lợi trực tiếp từ dòng vốn ngân sách giải ngân khẩn cấp để khắc phục hậu quả thiên tai (kè đê, sửa đường cao tốc, cầu cống).

- Bán lẻ : Nhu cầu mua sắm cứu trợ nhu yếu phẩm, th-uố-c me-n và mua sắm lại đồ gia dụng hư hỏng sau ngập lụt.

5. Quyết sách từ Chính phủ: "Mệnh lệnh" tái thiết và các gói hỗ trợ trọng điểm

Để giải quyết tình trạng phân hóa kinh tế và đảm bảo tốc độ phục hồi, Chính phủ đã kích hoạt các cơ chế ứng phó khẩn cấp và ban hành các chính sách mạnh mẽ, đóng vai trò là "bệ đỡ" cho toàn bộ hệ thống.

- Chính sách Tiền tệ:

Cơ cấu lại nợ (Giãn - Hoãn): NHNN chỉ đạo các ngân hàng thực hiện cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ cho khách hàng bị ảnh hưởng, nhằm tránh nợ xấu lan rộng.

Gói tín dụng ưu đãi: Triển khai các gói vay mới với lãi suất thấp hơn 1% - 2% so với thông thường, tập trung vào các lĩnh vực nông nghiệp và SME tại vùng bão lũ.

- Chính sách Tài khóa & An sinh xã hội

Hỗ trợ nhà ở (Quan trọng): Cấp phát vật tư, kinh phí hỗ trợ xây dựng lại hoặc sửa chữa nhà ở bị sập, hư hại nặng cho người dân nghèo, đảm bảo an sinh xã hội ngay sau bão.

Miễn, giảm, gia hạn thuế: Xem xét gia hạn thời hạn nộp thuế GTGT, thuế thu nhập doanh nghiệp và tiền thuê đất cho các cơ sở kinh doanh.

Chi ngân sách dự phòng: Kích hoạt giải ngân nhanh nguồn dự phòng ngân sách trung ương để hỗ trợ địa phương khôi phục hạ tầng thiết yếu.

- Ổn định vĩ mô và Quản lý thị trường

Kiểm soát giá cả: Tăng cường quản lý thị trường, ngăn chặn hành vi găm hàng, tăng giá vật liệu xây dựng và lương thực thực phẩm.

Thủ tục rút gọn: Áp dụng cơ chế đặc thù, rút ngắn thủ tục đầu tư công để sửa chữa nhanh các công trình đê điều, giao thông huyết mạch.

- Phân tích by Thăng Long Official-