Thị trường tài chính toàn cầu có thể hỗn loạn nếu Fed mất quyền tự quyết

Tổng thống Donald Trump gợi ý khả năng sa thải Chủ tịch Fed khiến dấy lên lo ngại về nguy cơ Fed đánh mất tính độc lập – trụ cột ổn định thị trường tài chính toàn cầu. Nếu Fed bị thao túng chính trị, hậu quả không chỉ là biến động lãi suất mà còn là khủng hoảng niềm tin toàn hệ thống.

Hãy hình dung một thế giới nơi Fed không còn là điểm tựa cuối cùng trong những cơn hoảng loạn tài chính — khi cơn khủng hoảng ập đến mà cánh tay giải cứu quen thuộc bị trói buộc bởi sức ép chính trị. Khi đó, sự hỗn loạn không chỉ là rủi ro, mà là kịch bản gần như chắc chắn.

Cuộc xung đột giữa Tổng thống Donald Trump và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bước vào một nấc thang căng thẳng mới khi ông chủ Nhà Trắng bóng gió khả năng sa thải Chủ tịch Fed Jerome Powell trong cuộc họp ngày 15/7. Dù sau đó ông phủ nhận, tuyên bố ấy vẫn như một tiếng còi báo động cho các thị trường toàn cầu: chuyện gì sẽ xảy ra nếu Fed không còn giữ được vai trò độc lập?

Đó không chỉ là nỗi lo ngắn hạn về một quyết định nhân sự. Đó là một câu hỏi căn bản về tương lai hệ thống tài chính toàn cầu – vốn đang vận hành dựa trên niềm tin rằng Fed là một thiết chế độc lập, đủ mạnh để can thiệp giữa bão giông, như từng làm trong khủng hoảng 2008 hay đại dịch COVID-19.

Fed không phải là cánh tay nối dài của Nhà Trắng. Bản chất sức mạnh của Fed nằm ở khả năng đưa ra quyết sách dựa trên các tiêu chí kinh tế vĩ mô, không bị chi phối bởi áp lực chính trị. Một khi vai trò đó bị xói mòn, các quyết định lãi suất, tín dụng, cứu trợ tài chính... sẽ bị nghi ngờ là công cụ chính trị. Khi đó, lòng tin thị trường sẽ là thứ đầu tiên sụp đổ.

Cựu Phó Chủ tịch Fed Alan Blinder cảnh báo: “Chính trị gia luôn muốn lãi suất thấp. Đó là lý do chúng ta cần một Fed độc lập.” Còn Jeremy Stein – cựu Thống đốc Fed – lo ngại: một Fed bị thao túng sẽ không thể huy động nhân lực và chuyên môn để hành động nhanh chóng giữa khủng hoảng. Bởi không có tự do, không có tốc độ.

Trong quá khứ, Fed từng là điểm tựa chống khủng hoảng nợ ở Mexico, Nga, rồi đến khủng hoảng tài chính toàn cầu. Họ thiết lập các "đường hoán đổi" (swap lines) giúp giải ngân USD cho các nền kinh tế đang thiếu thanh khoản. Fed hành động không vì ai, mà vì ổn định hệ thống – cho cả nước Mỹ và thế giới.

Lo ngại hiện nay không chỉ là chuyện ông Trump có sa thải ông Powell hay không, mà là ông Trump có khuynh hướng đặt lợi ích chính trị ngắn hạn lên trên nguyên tắc thị trường. Việc ông từng chỉ trích Fed “ngu ngốc” vì không hạ lãi suất, gọi ông Powell là “quý ngài muộn màng”, cho thấy cái nhìn đơn giản hóa về chính sách tiền tệ.

Trớ trêu thay, nếu Fed chịu sức ép và buộc phải hạ lãi suất theo ý Tổng thống, chính phủ Mỹ có thể lại phải trả giá đắt: lạm phát tăng, bong bóng tài sản phình to, và quan trọng nhất – lãi suất dài hạn có thể bật mạnh vì nhà đầu tư đánh mất niềm tin vào tính độc lập của chính sách.

Thị trường không phải không có phản ứng. Ngay sau tuyên bố đe dọa sa thải ông Powell, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng vọt vì nhà đầu tư bán tháo. Dù sau đó ông Trump rút lại phát ngôn, thì một tiền lệ nguy hiểm đã được thiết lập.

Đó là lý do những lãnh đạo tài chính hàng đầu Mỹ như Jamie Dimon (JPMorgan) hay David Solomon (Goldman Sachs) đồng loạt lên tiếng: Fed cần được bảo vệ. Bởi nếu Fed mất đi sự độc lập, nước Mỹ – và cả thế giới – sẽ mất đi bộ ổn định tự nhiên của thị trường.

Hành động với Fed không thể là trò đùa. Bởi hậu quả không chỉ là một điểm phần trăm lãi suất, mà có thể là sự sụp đổ niềm tin – thứ tài sản vô hình nhưng thiết yếu nhất với một nền tài chính hiện đại.