Thị trường hiện tại không phải COVID: Đừng áp logic cũ cho cuộc chơi mới

Trong bối cảnh bất định kéo dài bởi thương chiến và dịch chuyển chuỗi cung ứng, nhà đầu tư cần chủ động tái cơ cấu danh mục, hướng dòng vốn vào những ngành ít chịu tổn thương từ biến động bên ngoài và được hậu thuẫn bởi nội lực tăng trưởng trong nước.

Thị trường bừng tỉnh sau cú “giảm sốc” của Mỹ, nhưng rủi ro vẫn rình rập

Ngày 10/4, thị trường tài chính toàn cầu chứng kiến cú bật mạnh hiếm thấy sau khi Mỹ tuyên bố tạm hoãn áp thuế trả đũa trong 90 ngày đối với nhiều đối tác thương mại – ngoại trừ Trung Quốc, nơi mức thuế mới được nâng kịch trần lên 125%. Thị trường chứng khoán Mỹ phản ứng tức thì, Dow Jones tăng 7,9%, S&P 500 bật 9,5% – mức tăng mạnh nhất kể từ thời kỳ đại dịch COVID-19. Trong nước, VN-Index cũng ghi nhận phiên phục hồi lịch sử, tăng tới 74,04 điểm (+6,77%), đóng cửa ở mốc 1.168,34 điểm, với sắc tím bao phủ toàn bảng điện.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Công ty Chứng khoán MBS, đây chỉ là hiệu ứng tâm lý mang tính “giảm sốc” tạm thời, chứ chưa phản ánh một thay đổi cấu trúc mang tính dài hạn. Các ngành xuất khẩu như dệt may, thủy sản, gỗ, giấy, dây cáp điện… vẫn tiếp tục đối mặt với áp lực giảm đơn hàng, biên lợi nhuận thu hẹp nếu cuộc chiến thương mại kéo dài. Ngược lại, đây là cơ hội để tái định hình danh mục đầu tư, ưu tiên những ngành ít chịu ảnh hưởng bởi căng thẳng thương mại nhưng lại được hậu thuẫn bởi động lực tăng trưởng nội tại.

Chiến tranh thương mại: hiệu ứng lan tỏa đến Việt Nam

Theo bà Trần Thị Khánh Hiền – Giám đốc Khối nghiên cứu MBS, việc Mỹ siết thuế với Trung Quốc không chỉ làm gia tăng căng thẳng song phương mà còn tạo ra làn sóng chấn động lan rộng tới các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam. Với độ mở cao và phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, nền kinh tế Việt Nam khó tránh khỏi ảnh hưởng từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng và dòng vốn toàn cầu.

Tuy vậy, trong khó khăn cũng hé lộ cơ hội. Với hệ số P/E quanh mức 10 lần – mức thấp so với trung bình lịch sử và khu vực – thị trường Việt Nam đang trở nên hấp dẫn với nhà đầu tư trung - dài hạn. Việc tích lũy cổ phiếu chất lượng ở vùng giá chiết khấu sâu có thể tạo nền tảng tốt cho giai đoạn phục hồi sau này.

Trong ngắn hạn, một số doanh nghiệp sẽ hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển đơn hàng khỏi Trung Quốc, như đã từng xảy ra trong giai đoạn 2018–2020. Tuy nhiên, về dài hạn, nếu Trung Quốc phá giá Nhân dân tệ hoặc đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường khác nhằm giải phóng hàng tồn kho, Việt Nam có thể đối mặt với cạnh tranh gay gắt trong các ngành chủ lực như dệt may, gỗ, điện tử, thép, thực phẩm chế biến.

Tâm lý thị trường và bài toán vốn ngoại

Thị trường chứng khoán vốn nhạy cảm với các yếu tố địa chính trị và thương mại toàn cầu. Những biến động bất ngờ trong chiến tranh thuế quan Mỹ–Trung có thể khiến dòng vốn ngoại chững lại hoặc rút ròng khỏi các thị trường mới nổi như Việt Nam, từ đó tác động tiêu cực đến thanh khoản, chỉ số và định giá cổ phiếu. Cùng với đó, kỳ vọng lợi nhuận ở nhóm doanh nghiệp xuất khẩu cũng có thể phải điều chỉnh giảm do áp lực cạnh tranh về giá.

Điểm sáng hiếm hoi lúc này là định giá hấp dẫn, tạo cơ hội cho các nhà đầu tư kiên nhẫn và có chiến lược rõ ràng. Tuy nhiên, để nắm bắt được cơ hội đó, nhà đầu tư phải theo dõi sát sao biến động chính sách từ Mỹ, Trung Quốc và các định chế toàn cầu như WTO – những nhân tố có thể làm thay đổi dòng vốn và tác động trực tiếp đến tăng trưởng GDP Việt Nam.

Chiến lược ứng phó: Tỉnh táo, linh hoạt, đi cùng dòng tiền

Theo bà Hiền, giai đoạn hiện tại đòi hỏi sự tỉnh táo và linh hoạt hơn bao giờ hết. Việc áp dụng máy móc các mô hình hồi phục hình chữ V như thời COVID-19 có thể là sai lầm, bởi bối cảnh hiện tại phức tạp và khó lường hơn rất nhiều.

Nhà đầu tư nên chuyển hướng từ chiến lược ngắn hạn sang trung – dài hạn, với nguyên tắc “go with the flow” – bám sát dòng tiền thị trường. Thay vì cố gắng bắt đáy trong một thị trường chưa có xu hướng rõ ràng, cần tập trung vào các cổ phiếu cơ bản tốt, định giá hấp dẫn và có khả năng hồi phục khi thị trường ổn định trở lại.

MBS khuyến nghị tái cơ cấu danh mục, ưu tiên các nhóm ngành ít chịu tác động từ thương chiến, có sức bật từ nội lực như Bất động sản, Ngân hàng, Dầu khí, Xây dựng, Phân bón và Vật liệu xây dựng. Bên cạnh đó, các nhóm Điện, Tiêu dùng thiết yếu, Chứng khoán, Hàng không, Bảo hiểm, Công nghệ và Dược phẩm cũng nên được cân nhắc tích lũy trung - dài hạn.

Chiến lược quản trị rủi ro nên được đặt lên hàng đầu: luôn duy trì một phần tiền mặt để linh hoạt giải ngân khi thị trường điều chỉnh sâu; đồng thời, chọn lọc nhóm ngành có khả năng giữ vững biên lợi nhuận, ít bị cạnh tranh trực tiếp với Trung Quốc như bán lẻ nội địa, năng lượng, công nghệ và y tế.

Cuối cùng, nhà đầu tư cá nhân cần học cách thích ứng nhanh với biến động thông tin. Khi các giả định cũ không còn đúng, việc sẵn sàng điều chỉnh chiến lược, thậm chí chấp nhận cắt lỗ để bảo toàn vốn là điều cần thiết. Sự chủ động và linh hoạt chính là vũ khí hữu hiệu nhất trong một thế trận bất định và đầy biến động như hiện nay.