Thế kẹt của Washington trong "vòng xoáy" Tehran

Cuộc đối đầu tại Trung Đông đang đi đến điểm giới hạn, nơi cả Mỹ, Iran và Israel đều phải thừa nhận rằng: Sức mạnh quân sự đơn thuần không thể thiết lập một trật tự bền vững.

Từ chiến dịch “gây áp lực tối đa” nhằm buộc Tehran lùi bước, Washington giờ đây dường như lại bị kéo vào một vòng giằng co kéo dài và ngày càng khó thoát.

Sau gần hai tháng xung đột căng thẳng nhất tại Trung Đông kể từ cuối tháng Hai, Mỹ không chỉ đối mặt nguy cơ chiến tranh lan rộng mà còn phải xử lý hàng loạt hệ lụy về thương mại, năng lượng và niềm tin chiến lược.

Dù sở hữu ưu thế quân sự vượt trội, Washington lại không nhận được sự ủng hộ chính trị tương xứng từ các đồng minh. NATO duy trì khoảng cách với chiến dịch quân sự, trong khi nhiều quốc gia vùng Vịnh cũng tránh can dự trực tiếp vì lo ngại bị cuốn thành chiến trường giữa Mỹ và Iran.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất nằm ở eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược của thế giới. Việc Iran siết hoạt động lưu thông tại khu vực này đã biến xung đột không còn là câu chuyện quân sự đơn thuần, mà trở thành vấn đề kinh tế toàn cầu.

Tehran cho thấy họ vẫn nắm trong tay đòn bẩy địa chính trị đủ sức gây áp lực lên thị trường năng lượng quốc tế. Điều này khiến mọi lựa chọn của Washington đều trở nên khó khăn.

Leo thang quân sự có thể kích hoạt một cuộc chiến khu vực quy mô lớn. Nhưng nếu giảm căng thẳng quá sớm, Mỹ dễ bị xem là xuống thang hoặc rút lui.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump từng công bố “Dự án Tự do” nhằm đảm bảo lưu thông qua eo biển Hormuz, song sau đó lại tạm dừng với lý do đàm phán với Iran xuất hiện tín hiệu tích cực.

Thế khó của Washington càng lộ rõ khi duy trì phong tỏa sẽ làm tổn hại thương mại toàn cầu và khiến các đối tác xa lánh, còn gỡ bỏ sức ép mà không đạt nhượng bộ cụ thể lại bị xem là thất bại chiến lược.

Trong khi đó, yêu cầu Iran phải đầu hàng hoàn toàn gần như khiến khả năng đạt thỏa thuận trở nên bất khả thi. Nhưng nếu chấp nhận thỏa hiệp một phần, Washington lại tự phá vỡ luận điệu “gây áp lực tối đa” từng theo đuổi.

Giới quan sát cho rằng Mỹ, Iran và cả Israel đang dần tiến tới một trạng thái cân bằng mong manh – nơi các bên buộc phải thừa nhận giới hạn của mình. Mỹ nhận ra sức ép quân sự không đủ tạo quyền kiểm soát tuyệt đối, còn Iran hiểu rằng leo thang kéo dài cũng khiến họ trả giá lớn.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất hiện nay có thể nằm ở Israel. Bất kỳ thỏa thuận giảm sức ép nào với Tehran đều có nguy cơ bị phe cứng rắn xem là thất bại chiến lược. Điều đó đồng nghĩa chỉ cần một đợt không kích mới hoặc một mặt trận ngoài Iran bùng phát, vòng xoáy xung đột có thể lập tức quay trở lại.

Ngoài yếu tố quân sự, bài toán chính trị nội bộ Mỹ cũng tạo thêm áp lực cho Nhà Trắng trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Một thỏa thuận tạm thời có thể giúp hạ nhiệt dư luận, nhưng cũng có thể bị xem là khoảng nghỉ chiến thuật trước khi Washington quay lại lập trường cứng rắn hơn.

Trong khi đó, vấn đề hạt nhân vẫn là nút thắt lớn nhất. Tehran chưa quên việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018, còn Washington cũng muốn đảm bảo Iran không tái tăng tốc chương trình hạt nhân sau xung đột.

Theo giới phân tích, để phá vỡ vòng luẩn quẩn hiện nay sẽ cần những cơ chế kiểm soát cụ thể và cam kết đủ mạnh, thay vì các tuyên bố mang tính biểu tượng.

Những tuần tới được xem là giai đoạn quyết định liệu Trung Đông sẽ bước vào quá trình hạ nhiệt thực sự hay chỉ là quãng lặng ngắn trước một chu kỳ đối đầu mới.