Tại sao thị trường chứng khoán tăng nhưng nhóm chứng khoán đứng yên?

Từ đầu năm, VN-Index tăng điểm khá thuyết phục. Thanh khoản quay trở lại mạnh mẽ, có những phiên khớp lệnh gấp 2–3 lần cùng kỳ. Nhìn bề mặt thị trường, nhiều người có cảm giác “tiền đã vào lại”. Thế nhưng có một nghịch lý khiến không ít nhà đầu tư băn khoăn: nhóm cổ phiếu chứng khoán – nhóm được xem là hưởng lợi trực tiếp nhất từ thanh khoản – lại gần như đứng yên, thậm chí có mã còn điều chỉnh, trong khi kết quả kinh doanh liên tục lập kỷ lục.

Chứng khoán là ngành mang tính chu kỳ rất cao. Giá cổ phiếu thường phản ánh kỳ vọng trước khi kết quả kinh doanh thực sự bùng nổ. Giai đoạn 2020 – 2021 là ví dụ điển hình: khi thanh khoản mới manh nha tăng, cổ phiếu chứng khoán đã chạy trước rất xa. Hệ quả là sau đỉnh 2021, nền giá của nhóm này bị đẩy lên mức khá cao so với mặt bằng chung. Khi bước vào chu kỳ điều chỉnh kéo dài 2022 – 2024, nhóm chứng khoán cũng bị chiết khấu sâu hơn, và đến hiện tại, dù lợi nhuận đã quay lại đỉnh cũ, thị trường vẫn cần thời gian để “tiêu hoá” phần kỳ vọng đã phản ánh trước đó.

Một yếu tố khác cũng cần nhìn nhận thẳng thắn: sóng nâng hạng thị trường. Khi câu chuyện nâng hạng bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn, không chỉ riêng nhóm chứng khoán, mà gần như toàn bộ các nhóm ngành nhạy cảm với dòng tiền đều được hưởng lợi.

Theo tổng hợp từ nhiều tổ chức lớn, kỳ vọng VN-Index trong năm 2026 trong sự lạc quan. Điểm đáng chú ý là sự đồng thuận khá cao về tăng trưởng EPS toàn thị trường ở mức trung bình 17–18% trong khi mức tăng trưởng bền vững chỉ từ 12% - 13% suốt từ năm 2009-2024. Đặc biệt trong bối cảnh định giá thị trường không còn rẻ và chính sách tiền tệ không còn mở rộng thêm. Vậy 2026 sẽ diễn ra sự phân hoá rất rõ, cơ hội vẫn còn nhưng chỉ dành cho những CTCK có nền tảng tốt, còn dư địa tăng trưởng.

Tại sao thị trường chứng khoán tăng nhưng nhóm chứng khoán đứng yên?

Vậy đó là những doanh nghiệp nào?

Tận dụng giai đoạn Uptrend những công ty chứng khoán chủ động mở rộng quy mô từ sớm, thông qua tăng vốn, phát hành thêm và tập trung trở lại vào hai mảng kinh doanh cốt lõi: cho vay margin và tự doanh.

Về cho vay, nguyên tắc là dư nợ cho vay tối đa bằng 2 lần vốn chủ sở hữu. Nhiều công ty chứng khoán như HCM, VCI, MBS, CTS tập trung chính vào mảng cho vay và hiện tại tỷ lệ sử dụng “room” margin đã tiến sát trần. Khi thanh khoản tiếp tục tăng, họ sẽ đứng trước hai lựa chọn: tăng vốn để mở thêm dư địa hoặc chuyển hướng sang mảng kinh doanh khác.

Về tự doanh, mặc dù thị trường hồi phục, chỉ số tăng nhưng mức sinh lời không đủ tạo đột biến so với quý 3. Nguyên nhân nằm ở chỗ định giá thị trường không còn rẻ, biên lợi nhuận bị thu hẹp, buộc các công ty chứng khoán phải thận trọng hơn ưu tiên giữ vị thế an toàn hơn là đánh nhanh thắng nhanh.

Ở giai đoạn này, điều quan trọng là “ai trong ngành còn chỗ để lớn lên, và ai đã gần chạm trần chỗ của chính mình”. Không phải công ty nào báo lãi kỷ lục cũng đồng nghĩa cổ phiếu sẽ tăng mạnh, nhưng những doanh nghiệp còn dư địa tăng trưởng, còn “room” để tận dụng chu kỳ và đã chuẩn bị trước về vốn sẽ là những cái tên đi xa hơn khi thị trường bước sang chương mới.