Tại sao thế giới bất lực nhìn "yết hầu" năng lượng bị bóp nghẹt?

Khi kịch bản tồi tệ nhất tại eo biển Hormuz trở thành hiện thực, hệ thống năng lượng toàn cầu lập tức rơi vào trạng thái "ngưng thở". Dù đã có hàng thập kỷ để chuẩn bị, thế giới vẫn bàng hoàng nhận ra: Không có con đường nào thực sự thay thế được tuyến hàng hải độc đạo này khi địa chính trị và súng đạn lên tiếng.

Strait of Hormuz từ lâu được xem là một trong những điểm nghẽn chiến lược của hệ thống năng lượng toàn cầu. Đây là tuyến đường biển gần như bắt buộc đối với phần lớn dầu mỏ và khí tự nhiên khai thác tại Persian Gulf trước khi tới các thị trường quốc tế.

Khi xung đột tại Trung Đông leo thang, nhiều vụ tấn công vào tàu chở dầu và cơ sở năng lượng đã khiến lưu lượng vận chuyển qua khu vực giảm mạnh. Giá dầu vì thế nhanh chóng vượt mốc 100 USD/thùng – mức cao nhất trong gần bốn năm.

Bản đồ các cuộc tấn công vào các tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi chiến sự bắt đầu. 

Sự gián đoạn khiến dầu khí tồn đọng tại nhiều quốc gia sản xuất lớn như Iraq, Kuwait, United Arab Emirates và Saudi Arabia. Nhiều bể chứa nhanh chóng đầy, buộc các nước phải cắt giảm sản lượng.

Theo ước tính của International Energy Agency, nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm khoảng 10 triệu thùng mỗi ngày chỉ sau hơn một tuần giao thông qua Hormuz bị gián đoạn.

Địa chính trị khiến giải pháp thay thế bế tắc

Trong nhiều năm, các quốc gia vùng Vịnh đã tìm cách giảm phụ thuộc vào Hormuz bằng các tuyến đường ống hoặc cảng xuất khẩu thay thế. Tuy nhiên, phần lớn kế hoạch đều gặp rào cản địa lý và chính trị.

Chẳng hạn, Qatar gần như không có lựa chọn đường ống khác ngoài việc đi qua lãnh thổ Saudi Arabia – điều từng trở nên phức tạp khi hai nước rơi vào khủng hoảng ngoại giao kéo dài.

Ngay cả khi xây dựng được đường ống, các cơ sở năng lượng này cũng có thể trở thành mục tiêu tấn công trong bối cảnh căng thẳng khu vực.

Theo John Browne, cựu lãnh đạo của BP, không có cơ sở hạ tầng dầu khí nào thực sự an toàn trước rủi ro địa chính trị.

Eo biển Hormuz là một trong những điểm nghẽn vận tải biển quan trọng nhất thế giới, kết nối vùng Vịnh Ba Tư giàu dầu mỏ với thế giới. Trong ảnh là đường đi tàu chở dầu toàn cầu trong một tuần tháng 1.

Những lối đi thay thế vẫn rất hạn chế

Một số tuyến đường ống đã được xây dựng để giảm phụ thuộc vào Hormuz. United Arab Emirates vận hành đường ống nối Abu Dhabi với cảng Fujairah từ năm 2012, cho phép một phần dầu mỏ xuất khẩu trực tiếp ra vịnh Oman.

Trong khi đó, Saudi Aramco cũng sử dụng đường ống Đông – Tây dẫn dầu tới Biển Đỏ, với công suất tối đa khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày.

Tuy nhiên, các tuyến này chỉ có thể thay thế một phần nhỏ lượng dầu thường đi qua Hormuz. Phần lớn nguồn cung của khu vực vẫn phụ thuộc vào tuyến hàng hải hẹp nhưng mang tính sống còn này.

Ngay cả khi xung đột lắng xuống, rủi ro đối với các tuyến vận tải năng lượng vẫn chưa biến mất, đặc biệt khi các nhóm vũ trang trong khu vực tiếp tục nhắm vào tàu hàng và cơ sở hạ tầng dầu khí.