Tài sản mã hóa vẫn “ngoài tầm” nhà đầu tư Việt?

Thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang phát triển mạnh với 21 triệu người tham gia, nhưng dòng tiền vẫn nằm trong “vùng xám” pháp lý. Giai đoạn đầu tập trung thí điểm có kiểm soát, thu hút vốn quốc tế và hoàn thiện khung pháp lý, đồng thời nâng cao nhận thức nhà đầu tư nội địa.

Việt Nam tạm thời chưa mở cửa cho nhà đầu tư nội địa tham gia các tài sản mã hóa phát hành trong nước, vừa nhằm bảo vệ nhà đầu tư, vừa giữ sức hấp dẫn vốn quốc tế, đồng thời tạo khoảng thời gian cần thiết để hoàn thiện khung pháp lý một cách thận trọng.

Việt Nam đang đứng đầu thế giới về tỷ lệ tham gia thị trường tài sản mã hóa, với ước tính khoảng 21 triệu người sở hữu và quy mô vượt 200 tỷ USD. Tuy nhiên, dòng tiền khổng lồ này suốt thời gian dài đã nằm trong “vùng xám” pháp lý, tạo điều kiện cho các mô hình lừa đảo tinh vi từ huy động vốn đa cấp đến "token hóa" tài sản ảo.

Thí điểm có giới hạn: Ưu tiên vốn quốc tế

Nghị quyết 05 của Chính phủ đã mở ra con đường thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm. Theo đó, doanh nghiệp Việt Nam được phép phát hành tài sản mã hóa (trừ chứng khoán và tiền đồng), nhưng chỉ được chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài thông qua các tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban Phát triển thị trường chứng khoán (UBCKNN), khẳng định nguyên tắc cốt lõi của giai đoạn này là thận trọng tuyệt đối nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro. Ông chỉ ra rằng, dù có hàng triệu tài khoản, năng lực hiểu biết của nhà đầu tư Việt Nam còn thấp, trong khi các vụ lừa đảo tài sản số gần đây gần như không thể truy hồi hoặc bồi thường. Do đó, việc ưu tiên thu hút vốn quốc tế song song với hoàn thiện pháp lý và nâng cao nhận thức công chúng là chiến lược ưu tiên.

Áp lực từ tiềm năng nội lực

Trong khi đó, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, cảnh báo về nguy cơ "tự đánh mất tiềm năng nội lực" nếu chỉ cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia. Ông cho rằng, chìa khóa thành công nằm ở sự dung hòa giữa An toàn và Đổi mới. Quá thận trọng sẽ bỏ lỡ làn sóng tài chính số toàn cầu, nhưng mở cửa ồ ạt lại kéo theo rủi ro thiệt hại khổng lồ.

Ông Lực đề xuất một lộ trình linh hoạt hơn: thử nghiệm có giới hạn nhưng cho phép nhà đầu tư chuyên nghiệp trong nước tham gia, đồng thời đẩy nhanh việc hoàn thiện pháp lý về tiền tệ số của ngân hàng trung ương (CBDC) và chứng khoán mã hóa (tokenized securities). Ông nhấn mạnh: "Điều quan trọng không phải là cho phép hay không, mà là làm thế nào để quản lý và tận dụng nó một cách an toàn, hiệu quả."

Cơ chế quản lý và minh bạch

Để đảm bảo an toàn, thị trường sẽ được quản lý phối hợp bởi ba cơ quan: Bộ Tài chính (hoạt động giao dịch), Ngân hàng Nhà nước (dòng tiền và thanh toán) và Bộ Công an (phòng chống tội phạm).

Khi các tổ chức cung cấp dịch vụ được cấp phép, nhà đầu tư cá nhân đã sở hữu tài sản ở nước ngoài sẽ được mở tài khoản trong nước, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về KYC (xác minh danh tính) và sử dụng tài khoản ngân hàng chính chủ. Các tổ chức này bắt buộc phải xây dựng quy trình xử lý khiếu nại minh bạch và giải thích rõ ràng quyền lợi, rủi ro cho khách hàng trước khi ký kết, đảm bảo thị trường vận hành dựa trên sự minh bạch thông tin và bảo vệ nhà đầu tư là trọng tâm kiểm soát.