Tái mở eo biển Hormuz: Thỏa thuận Mỹ - Iran còn vướng gì?

Chỉ còn “5% cuối cùng” nhưng lại là phần khó nhất: eo biển Hormuz và vấn đề hạt nhân tiếp tục khiến Mỹ - Iran giằng co. Việc tái mở tuyến dầu mỏ chiến lược này vì thế vẫn là dấu hỏi lớn.

Ngày 24/5 (giờ Mỹ), các quan chức Mỹ xác nhận với Fox News rằng khung thỏa thuận giữa Washington và Tehran nhằm chấm dứt xung đột đã hoàn tất khoảng 95%. Tuy nhiên, chi tiết cụ thể vẫn chưa được công bố.

Dù tiến triển đáng kể, hai bên vẫn chưa thống nhất hoàn toàn, đặc biệt ở hai vấn đề then chốt: việc kiểm soát eo biển Hormuz và kho uranium làm giàu mức cao của Iran.

Thỏa thuận “95%” nhưng chưa thể ký

Một quan chức Mỹ nhấn mạnh rằng thỏa thuận cuối cùng chưa thể đạt được ngay lập tức và Washington sẽ không vội vàng ký kết. Theo nguồn tin, Tổng thống Donald Trump có thể cho Iran thêm vài ngày để hoàn tất các điều khoản còn lại.

Phía Mỹ cho biết Iran về nguyên tắc đã đồng ý với khung thỏa thuận, bao gồm các nội dung liên quan đến chương trình hạt nhân và eo biển Hormuz. Tuy nhiên, hai bên vẫn đang đàm phán về câu chữ cuối cùng.

Ở chiều ngược lại, truyền thông Iran dẫn quan điểm từ Tehran cho rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao trùm toàn bộ các mặt trận xung đột, đồng thời yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt dầu mỏ trong quá trình đàm phán.

Điều kiện để mở lại eo biển Hormuz

Liên quan đến eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng hàng đầu thế giới – Iran đề xuất cần một lộ trình rõ ràng. Cụ thể, Tehran yêu cầu:

Nguồn tin từ Axios cho biết hai bên đang hướng tới một thỏa thuận gia hạn ngừng bắn 60 ngày. Theo đó: Eo biển Hormuz sẽ được mở lại miễn phí, Iran phải tiến hành rà phá toàn bộ thủy lôi đã thả xuống, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa cảng biển và nới lỏng một số lệnh trừng phạt để Iran xuất khẩu dầu, Triển khai thực tế không hề đơn giản.

Dù triển vọng đạt thỏa thuận là tín hiệu tích cực cho thương mại toàn cầu, việc thực thi trên thực địa được đánh giá là rất phức tạp.

Theo các chuyên gia, còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải: khi nào vận tải biển thực sự khôi phục, và giá dầu sẽ phản ứng ra sao.

Nhà kinh tế Carl Weinberg nhận định thị trường vẫn khó đoán định, đồng thời cảnh báo giá dầu khó có thể nhanh chóng ổn định trở lại.

Một trong những rủi ro lớn nhất là thủy lôi còn tồn tại trong khu vực. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), việc triển khai lực lượng và thiết bị rà phá đã mất vài tuần, và có thể cần thêm 2-3 tháng để hoạt động xuất khẩu dầu trở lại bình thường.

Trong thời gian này, các tàu chở dầu có thể phải được hộ tống, kéo theo chi phí vận chuyển tăng cao và làm gián đoạn nguồn cung.

Khác biệt quan điểm vẫn còn lớn

Dù tiến gần thỏa thuận, Mỹ và Iran vẫn có cách nhìn khác nhau về bản chất vấn đề.

Washington coi đây là bước đi nhằm mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải chiến lược. Trong khi đó, Tehran nhấn mạnh quyền kiểm soát của mình tại eo biển Hormuz, thậm chí đã thành lập cơ quan quản lý riêng cho khu vực này.

Phía Iran cũng bác bỏ cáo buộc thu phí quá cảnh, cho rằng họ chỉ áp dụng “phí dịch vụ”.

Giới phân tích nhận định những khác biệt này cho thấy quá trình đàm phán vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, dù đã đạt được tiến triển đáng kể.

Giá dầu phản ứng mạnh

Trong bối cảnh triển vọng hòa đàm tích cực, giá dầu thế giới đã giảm sâu trong phiên giao dịch ngày 25/5.

Dầu Brent giảm 5,09 USD, xuống còn 98,45 USD/thùng.

Dầu WTI giảm 5,4%, còn khoảng 91,38 USD/thùng.

Đây là mức thấp nhất trong hai tuần, dù giá dầu vẫn cao hơn hơn 30% so với trước khi xung đột bùng phát cuối tháng 2.