Sự thống trị của đồng đô la đang trượt dốc: Thế giới chuẩn bị cho trật tự tiền tệ đa cực

Trong gần tám thập kỷ, Hoa Kỳ đã được hưởng cái mà cựu Bộ trưởng Tài chính Pháp Valéry Giscard d'Estaing từng gọi là "đặc quyền quá đáng" - vị thế của đồng đô la là đồng tiền dự trữ của thế giới. Vị thế này cho phép Washington vay mượn với lãi suất thấp, chi tiêu thoải mái và sử dụng các biện pháp trừng phạt như một công cụ chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, ẩn sau sự thống trị liên tục, những thay đổi cơ bản trong cấu trúc tài chính toàn cầu cho thấy đặc quyền này đang âm thầm bị xói mòn.

Các con số cho thấy một sự chuyển đổi đáng kinh ngạc. Dự trữ ngoại hối bằng đô la đã giảm từ hơn 70% dự trữ toàn cầu vào đầu thiên niên kỷ xuống còn chưa đến 60% hiện nay. Mặc dù con số này vẫn chiếm tỷ trọng lớn, nhưng quỹ đạo cũng quan trọng không kém mức độ. Câu hỏi mà các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư đang phải đối mặt không phải là liệu sự thống trị của đồng đô la có tồn tại mãi mãi hay không, mà là quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh như thế nào và nước Mỹ sẽ phải gánh chịu những tổn thất kinh tế nào.

Cơ chế suy giảm tiền tệ dự trữ

Để hiểu được sức mạnh suy yếu của đồng đô la, cần phải xem xét cả động lực cung và cầu trong tài chính quốc tế. Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia thặng dư - đặc biệt là Trung Quốc và các nước xuất khẩu dầu mỏ ở Vịnh Ba Tư - đã tích lũy được lượng dự trữ đô la khổng lồ thông qua thặng dư tài khoản vãng lai liên tục. Nguồn tiền này chảy vào trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ một cách có thể dự đoán được, tạo ra một chu kỳ tích cực giúp kiềm chế chi phí vay nợ của Mỹ đồng thời cung cấp nơi trú ẩn an toàn cho tiền tiết kiệm nước ngoài.

Thỏa thuận này mang lại lợi ích đáng kể cho Hoa Kỳ. Các ước tính thận trọng cho thấy mức dự trữ ngoại hối cao nhất khoảng 5 nghìn tỷ đô la đã giúp lãi suất tại Hoa Kỳ giảm khoảng 50 điểm cơ bản. Đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ, điều này đồng nghĩa với việc tiết kiệm hàng nghìn tỷ đô la từ các khoản thế chấp, nợ doanh nghiệp và vay tiêu dùng. Hiệu ứng này không chỉ dừng lại ở việc giảm chi phí trực tiếp, mà còn bởi vốn rẻ hơn đã tạo điều kiện cho các khoản đầu tư mạnh mẽ hơn vào đổi mới sáng tạo và cơ sở hạ tầng.

Hệ thống này hiện đang bị phá vỡ. Dự trữ ngoại hối của Trung Quốc đạt đỉnh 4 nghìn tỷ đô la vào năm 2014 và kể từ đó đã giảm xuống còn 3,3 nghìn tỷ đô la. Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh đã tích lũy được gần 800 tỷ đô la thặng dư thương mại kể từ năm 2017, nhưng mức dự trữ của họ về cơ bản vẫn không đổi. Sự khác biệt giữa việc tạo ra thặng dư và tích lũy dự trữ này đánh dấu một bước đột phá quyết định so với các mô hình lịch sử.

Các lực lượng cấu trúc thúc đẩy sự thay đổi

Ba lực lượng liên kết với nhau đang định hình lại dòng vốn toàn cầu chảy ra khỏi các tài sản đô la truyền thống.

Thứ nhất, sự phát triển của chế độ tỷ giá hối đoái Trung Quốc đã làm thay đổi căn bản động lực dự trữ. Việc Bắc Kinh chuyển đổi từ chế độ neo chặt vào đồng đô la sang chế độ thả nổi có quản lý linh hoạt hơn đã giảm đáng kể nhu cầu can thiệp ngoại hối quy mô lớn. Theo hệ thống cũ, việc ngăn chặn đồng nhân dân tệ tăng giá đòi hỏi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc phải mua đô la một cách mạnh mẽ, tích lũy dự trữ gần như là một sản phẩm phụ cơ học của việc quản lý tiền tệ. Chế độ mới cho phép tỷ giá hối đoái linh hoạt hơn, loại bỏ phần lớn nhu cầu tự động đối với tài sản bằng đô la.

Đồng thời, Trung Quốc đã điều phối một bước chuyển chiến lược trong hoạt động thanh toán thương mại. Tỷ trọng đồng Nhân dân tệ trong thanh toán thương mại của Trung Quốc đã tăng vọt từ mức không đáng kể 2% vào năm 2010 lên 25% vào năm 2023. Sự thay đổi này không chỉ giới hạn ở các thỏa thuận song phương với các đối tác thương mại nhỏ hơn - các thị trường mới nổi lớn ngày càng sẵn sàng giao dịch bằng đồng nội tệ, làm giảm vai trò trung gian của đồng đô la trong thương mại toàn cầu. Khi xu hướng này tăng tốc, nhu cầu thanh khoản bằng đô la trong các mạng lưới thương mại quốc tế cũng giảm theo.

Thứ hai, cơ cấu quản lý tài sản vùng Vịnh đã trải qua một sự chuyển đổi sâu sắc. Trước đây, các nước xuất khẩu dầu mỏ phải đối mặt với một vấn đề đơn giản: làm thế nào để đầu tư nguồn thu bất ngờ vượt quá khả năng hấp thụ trong nước. Giải pháp mặc định là mua trái phiếu kho bạc Hoa Kỳ - thanh khoản, an toàn và được định giá bằng đồng tiền dự trữ của thế giới. Cách tiếp cận này ưu tiên bảo toàn vốn hơn là lợi nhuận.

Các chiến lược đầu tư hiện đại của vùng Vịnh hầu như không giống với mô hình bảo thủ này. Các sáng kiến ​​phát triển quy mô lớn trong nước - từ cơ sở hạ tầng World Cup trị giá 300 tỷ đô la của Qatar đến các dự án Tầm nhìn 2030 nghìn tỷ đô la của Ả Rập Xê Út - đang hấp thụ nguồn vốn vốn trước đây đã chảy ra nước ngoài. Khi các quỹ đầu tư quốc gia vùng Vịnh đầu tư ra nước ngoài, họ ngày càng nhắm mục tiêu vào các tài sản có lợi suất cao hơn: các công ty khởi nghiệp công nghệ, hoạt động khai thác mỏ, phát triển bất động sản và các vị thế vốn cổ phần tư nhân. Việc tích lũy thận trọng các trái phiếu kho bạc lợi suất thấp đã nhường chỗ cho việc đa dạng hóa danh mục đầu tư mạnh mẽ.

Thứ ba, những cân nhắc địa chính trị đã tạo ra những bất ổn mới cho việc nắm giữ tài sản bằng đô la. Việc đóng băng 300 tỷ đô la dự trữ của Nga sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022 là một bước ngoặt. Mặc dù được biện minh là một phản ứng trước hành động gây hấn, hành động này đã chứng minh rõ ràng rằng dự trữ đô la không chỉ là tài sản kinh tế thuần túy—chúng có thể là con tin của các tranh chấp địa chính trị. Đối với các quốc gia có quan hệ căng thẳng với Washington, nhận thức này đã thúc đẩy việc xem xét lại nghiêm túc các chiến lược phân bổ dự trữ.

Mô hình hóa sự suy giảm: Hai kịch bản

Tốc độ thoái vốn bằng đô la vẫn chưa chắc chắn, bị giới hạn bởi những hạn chế kinh tế và tính toán địa chính trị. Hai kịch bản minh họa cho phạm vi khả năng này.

Trong kịch bản cơ sở chủ yếu được thúc đẩy bởi các yếu tố kinh tế cơ bản, tỷ trọng đô la trong dự trữ ngoại hối của Trung Quốc sẽ giảm dần từ 58% hiện nay xuống còn khoảng 24% vào năm 2050. Quỹ đạo này phản ánh những thay đổi tự nhiên: tỷ trọng của Mỹ trong GDP toàn cầu đang giảm dần, vai trò ngày càng mở rộng của đồng Nhân dân tệ trong thanh toán thương mại, và sự phát triển về mặt tài chính của Trung Quốc. Một lộ trình như vậy sẽ cho phép thị trường điều chỉnh dần dần, với lãi suất của Mỹ tăng chậm khi nhu cầu trái phiếu kho bạc của nước ngoài giảm dần.

Một kịch bản khác xem xét sự tách rời nhanh chóng do động lực địa chính trị. Kinh nghiệm của Nga là một ví dụ điển hình: Moskva đã giảm tỷ lệ dự trữ đô la từ 40% xuống còn 11% chỉ trong năm năm trước cuộc xâm lược Ukraine. Nếu Trung Quốc theo đuổi các chính sách tương tự - dù là để ứng phó với căng thẳng Đài Loan, các hạn chế công nghệ, hay các mối đe dọa trừng phạt tài chính - thì việc điều chỉnh sẽ diễn ra đột ngột hơn nhiều. Lượng đô la nắm giữ của Trung Quốc có thể tiến gần đến mức 0 trong vòng một thập kỷ, gây ra những xáo trộn nghiêm trọng trên thị trường trái phiếu kho bạc và có khả năng gây ra bất ổn tài chính rộng hơn.

Con đường thực sự có thể sẽ nằm đâu đó giữa hai thái cực này, xen kẽ với những giai đoạn ổn định và những thời điểm tăng tốc tùy thuộc vào diễn biến địa chính trị.

Hậu quả kinh tế đối với Hoa Kỳ

Tác động của việc đồng đô la suy yếu sẽ lan rộng trên nhiều khía cạnh của đời sống kinh tế Mỹ.

Trước mắt, chi phí vay sẽ tăng. Việc kiềm chế lãi suất bằng cách tích lũy dự trữ ngoại hối đã thực sự trợ cấp cho tiêu dùng và đầu tư của người Mỹ trong nhiều thập kỷ. Khi sự hỗ trợ này mất dần, ngay cả những mức tăng khiêm tốn của lợi suất trái phiếu kho bạc cũng sẽ dẫn đến hàng trăm tỷ đô la chi phí trả nợ hàng năm. Với nợ liên bang đã vượt quá 100% GDP, lãi suất cao hơn sẽ làm gia tăng áp lực tài khóa, hạn chế khả năng chi tiêu tùy ý hoặc giảm thuế.

Đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ, tác động sẽ rất rõ ràng. Lãi suất thế chấp, vay mua ô tô và chi phí vay vốn doanh nghiệp đều tham chiếu đến lợi suất trái phiếu kho bạc. Việc tăng 50 điểm cơ bản lãi suất chuẩn - gần bằng lợi ích trước đây do dự trữ ngoại hối mang lại - sẽ làm tăng thêm hàng ngàn đô la vào chi phí trọn đời của một khoản thế chấp thông thường. Đối với các doanh nghiệp đang cân nhắc đầu tư vốn, lãi suất chiết khấu cao hơn khiến các dự án cận biên trở nên kém kinh tế, có khả năng làm giảm sự đổi mới và tăng trưởng năng suất.

Ngoài những tác động thuần túy lên lãi suất, việc giảm sự thống trị của đồng đô la còn làm suy yếu năng lực điều hành kinh tế của Mỹ. Hiệu quả của các biện pháp trừng phạt tài chính phụ thuộc vào sự phổ biến của đồng đô la - các mục tiêu phải sử dụng đồng tiền này, và các tổ chức tài chính phải xử lý các giao dịch bằng đô la thông qua các hệ thống do Mỹ giám sát. Khi các lựa chọn thay thế gia tăng và việc sử dụng đô la giảm sút, tác động của các biện pháp trừng phạt cũng suy yếu. Washington sẽ thấy công cụ cưỡng chế phi quân sự mạnh mẽ nhất của mình dần mất đi hiệu lực.

Tìm kiếm các giải pháp thay thế

Sự suy yếu của đồng đô la không tự động đồng nghĩa với sự trỗi dậy của một đồng tiền khác. Đồng euro, mặc dù có quy mô nền kinh tế tương đương với Mỹ, đang phải chịu đựng sự phân mảnh chính trị và hội nhập tài chính chưa hoàn thiện. Đồng nhân dân tệ vẫn bị hạn chế bởi các biện pháp kiểm soát vốn và thị trường tài chính kém phát triển. Không có đồng tiền nào có vẻ đủ sức đảm nhận vai trò tiền tệ dự trữ.

Thay vào đó, hệ thống mới nổi có thể đa cực và phân mảnh. Tiền tệ khu vực có thể chiếm ưu thế trong các khối giao dịch cụ thể. Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) hoặc các công cụ tổng hợp khác có thể đóng vai trò mở rộng. Tiền kỹ thuật số - dù do ngân hàng trung ương phát hành hay do tư nhân tạo ra - có thể định hình lại hệ thống thanh toán quốc tế. Sự đa dạng này tạo ra cả cơ hội và thách thức, có khả năng giảm thiểu rủi ro hệ thống đồng thời làm tăng chi phí và tính phức tạp của giao dịch.

Hàm ý chính sách và lựa chọn chiến lược

Các nhà hoạch định chính sách Mỹ đang phải đối mặt với những đánh đổi khó khăn. Việc duy trì sự thống trị của đồng đô la đòi hỏi phải giải quyết các yếu tố gây xói mòn đồng tiền này: kỷ luật tài khóa để kiểm soát nợ tích lũy, kiềm chế việc vũ khí hóa hệ thống tài chính, và cam kết đáng tin cậy về tính độc lập của ngân hàng trung ương. Tuy nhiên, mỗi yếu tố cấp thiết này đều xung đột với những động lực chính trị mạnh mẽ.

Mặt khác, Washington có thể chấp nhận sự suy giảm vị thế tiền tệ như một hệ quả tất yếu của việc thay đổi sức mạnh kinh tế toàn cầu và tập trung vào việc quản lý quá trình chuyển đổi. Điều này đồng nghĩa với việc chuẩn bị các báo cáo tài chính cho chi phí vay cao hơn, phát triển các công cụ chính sách đối ngoại thay thế để thay thế các biện pháp trừng phạt tài chính, và củng cố các nền tảng kinh tế trong nước để thu hút đầu tư dựa trên giá trị thực tế thay vì sự trì trệ.

Thách thức lớn hơn còn vượt ra ngoài thị trường tiền tệ. Trật tự kinh tế quốc tế thời hậu chiến - đặc trưng bởi vị thế trung tâm của Mỹ, sự thống trị của đồng đô la và các thể chế đặt tại Washington - đang nhường chỗ cho một trật tự phân tán và cạnh tranh hơn. Cách Hoa Kỳ điều hướng quá trình chuyển đổi này một cách khéo léo sẽ ảnh hưởng đáng kể đến sự ổn định kinh tế toàn cầu và sự thịnh vượng của Mỹ trong những thập kỷ tới.

Phần kết luận

Sự thống trị của đồng đô la như một đồng tiền dự trữ không thể bị thách thức sẽ không kết thúc bằng sự sụp đổ mạnh mẽ mà là sự xói mòn dần dần. Các ngân hàng trung ương nước ngoài đang đa dạng hóa dự trữ, thương mại quốc tế ngày càng được thanh toán bằng đồng nội tệ, và dòng vốn đang tìm kiếm các kênh mới. Đối với Hoa Kỳ, điều này đồng nghĩa với chi phí vay cao hơn, tính linh hoạt tài khóa giảm sút và hiệu quả trừng phạt giảm sút.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng phản ánh những diễn biến tích cực: sự trưởng thành của các nền kinh tế thị trường mới nổi, sự phát triển sâu rộng của các thị trường tài chính thay thế, và sự lan tỏa quyền lực kinh tế giữa nhiều trung tâm. Thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách Hoa Kỳ là quản lý sự suy giảm đặc quyền trong khi vẫn duy trì sự thịnh vượng - nhận thức rằng những điều kiện bất thường của thời kỳ hậu chiến không thể kéo dài vô thời hạn, đồng thời chuẩn bị cho nền kinh tế một tương lai cạnh tranh hơn, ít đặc quyền hơn.

Thời đại kiếm tiền dễ dàng và gây ảnh hưởng dễ dàng đang dần kết thúc. Những gì xảy ra tiếp theo sẽ phụ thuộc rất nhiều vào những lựa chọn được đưa ra ở Washington, Bắc Kinh và các thủ đô trên khắp Nam Bán cầu trong những năm tới.

Cơ hội đầu tư Bạc Comex - Qua Sở hàng hoá VN

Bạc, khi so sánh với CPI, vừa vượt qua ngưỡng kháng cự đã tồn tại suốt 46 năm. Quan trọng hơn: Ngay cả sau cú bứt phá này, bạc vẫn thấp hơn gần 80% so với mức đỉnh năm 1980 theo thước đo này. Tất nhiên, điều này giả định rằng CPI là thước đo lạm phát chính xác — nhưng thực tế có lẽ không phải vậy.

Nếu tính đến sự mất giá tiền pháp định thực sự đang diễn ra hiện nay, do một trong những đợt mở rộng cung tiền toàn cầu cực đoan nhất trong lịch sử, theo quan điểm của tôi, bạc vẫn là một trong những tài sản tiền tệ bị định giá thấp nhất.

------------------------------------------

Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...

Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá