Sự thay đổi cấu trúc quyền lực toàn cầu- Phần 1: Mỹ rút Trung có thay thế được?

Mỹ rút vai trò dẫn dắt không phải vì suy yếu

Sai lầm phổ biến hiện nay là nhìn việc Mỹ “thoái lui” khỏi vai trò cảnh sát toàn cầu như một biểu hiện suy yếu. Thực tế, đây là sự điều chỉnh chiến lược có tính hệ thống, không phải sự bỏ chạy.

Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ dẫn dắt trật tự dựa trên luật lệ vì lợi ích của việc duy trì trật tự đó lớn hơn chi phí:

Toàn cầu hóa giúp Mỹ mở rộng thị trường

Đồng USD hưởng lợi từ niềm tin toàn cầu

Các thể chế quốc tế khóa chặt đồng minh vào quỹ đạo Mỹ

Nhưng đến giai đoạn hiện tại, có gì:

Toàn cầu hóa ăn mòn tầng lớp trung lưu Mỹ

Luật lệ quốc tế trói tay chính sách công nghiệp và an ninh

Đối thủ như Trung Quốc trỗi dậy tận dụng luật chơi (nhưng không chơi cùng hệ giá trị)

Từ góc nhìn của Kiệt, đây là lúc Mỹ không còn muốn nuôi hệ thống quyền lực toàn cầu, mà chuyển sang muốn tối đa hóa lợi ích song phương, uu tiên an ninh chuỗi cung ứng và thậm chí chấp nhận bất ổn cục bộ để bảo toàn lõi quyền lực

Mình nghĩ Trump không phải nguyên nhân, mà là biểu hiện thô ráp của một xu hướng đã chín. Có thể thấy Biden mềm hơn Trump về hình thức, nhưng bản chất không khác: trợ cấp công nghiệp, tách chuỗi cung ứng, dùng an ninh để tái định hình thương mại.

Tới đây chúng ta có thể kết luận là Mỹ không rút lui vì suy yếu, mà vì không còn muốn trả phí để duy trì một trật tự không phục vụ mình tối đa. Một bài toán tối ưu hóa

Vấn đề là khi Mỹ rút mà không trao quyền dẫn dắt cho ai khác (tất nhiên là họ không muốn trao cho ai khác) đã tạo ra một khoảng trống chiến lược.

Trung Quốc trỗi dậy nhưng không thể thay thế Mỹ, vì vấn đề không nằm ở sức mạnh, mà ở độ tin cậy

Nếu Mỹ để lại khoảng trống, câu hỏi tự nhiên là: ai lấp vào? Và Trung Quốc về mặt số liệu, có vẻ là ứng viên duy nhất đủ quy mô. Nhưng quyền lực không chỉ là năng lực cưỡng chế, mà là khả năng khiến người khác chấp nhận phụ thuộc một cách tự nguyện.

Vậy vì sao Trung Quốc không thể thay thế Mỹ? Trung Quốc có ba vấn đề cấu trúc khiến họ không thể trở thành trụ cột trật tự:

Mô hình kinh tế mang tính khai thác, không chia sẻ

Trọng thương, xuất khẩu thặng dư lớn

Đóng cửa thị trường nội địa theo cách có chọn lọc

Dùng quy mô để ép giá và bóp nghẹt đối tác yếu hơn

Các nước có thể giao thương với Trung Quốc, nhưng rất khó đặt cược tương lai vào Trung Quốc.

Pháp quyền yếu khiến cam kết không đáng tin

Quy tắc thay đổi theo ý chí chính trị

Doanh nghiệp nước ngoài luôn đứng dưới rủi ro can thiệp từ chính quyền

Không có cơ chế trung lập để giải quyết tranh chấp

Trung Quốc muốn lợi ích của bá quyền, nhưng không chấp nhận nghĩa vụ của bá quyền

Không sẵn sàng mở cửa tài chính tương xứng

Không gánh chi phí ổn định hệ thống

Không chấp nhận bị ràng buộc bởi luật chơi chung

Thế giới cần Trung Quốc về kinh tế, nhưng không dám tin Trung Quốc về chiến lược.

Và rồi thế giới rơi vào trạng thái hai cực không đáng tin

Khi Mỹ không còn muốn bảo trợ, còn Trung Quốc thì không sẵn sàng, hệ thống toàn cầu rơi vào trạng thái nguy hiểm. Đây không phải thế giới đa cực ổn định, mà là đa cực lỏng, nơi:

Mạnh thì có thể dùng vũ lực bất cứ lúc nào

Yếu thì xoay xở chọn phe

Trung bình thì mắc kẹt

Nếu không có cơ chế thay thế đủ tin cậy, các cường quốc tầm trung sẽ phải sống trong một thế giới mà bất ổn là trạng thái mặc định.