Shutdown không phải thất bại – mà là cơ hội quyền lực cho Trump

1. “Shutdown” không chỉ là khủng hoảng – mà là công cụ quyền lực

Khi Quốc hội và Nhà Trắng rơi vào bế tắc về việc gia hạn ngân sách, Tổng thống Donald Trump không xem việc chính phủ tạm thời ngừng hoạt động như một thất bại mà như một cơ hội chính sách. Theo bản tin Yahoo Finance hôm nay, Trump đang đặt mục tiêu sử dụng thời kỳ đóng cửa để thúc đẩy những thay đổi cơ cấu trong ngân sách liên bang, áp dụng cắt giảm và cải tổ mà nếu làm bình thường có thể vấp nhiều trở ngại chính trị.

Những mảng được nhắm tới nhất bao gồm y tế, trợ cấp, các chương trình liên bang không thiết yếu, và việc sa thải “không cần thiết” trong bộ máy chính phủ.

2. Những lợi thế mà Trump có thể tận dụng

a) Cắt giảm chi tiêu không thể đảo ngược

Khác với các lần shutdown trước vốn chủ yếu là sa thải tạm thời (furlough), chính quyền Trump đã chỉ đạo các cơ quan liên bang chuẩn bị kế hoạch “reduction-in-force” – cắt giảm nhân sự vĩnh viễn. (Điều này được xác nhận trong các văn bản hành chính)

Nếu được thực thi, đây sẽ là cơ hội cho Trump thực hiện những thay đổi lớn về cơ cấu chi tiêu — giảm chương trình mà phe Dân chủ ủng hộ — mà không cần Quốc hội thông qua.

b) Bị động ép phe đối thủ “tuyệt vọng”

Khi các phần ngân sách quan trọng (ví dụ trợ cấp y tế, Medicaid, ACA) bị đe dọa, phe Dân chủ sẽ rơi vào thế “cần phải nhượng bộ” nếu không muốn chịu trách nhiệm công chúng cho việc người dân mất bảo hiểm, chi phí tăng. Trump có thể tận dụng áp lực này để ép Dân chủ chấp nhận các điều khoản mà trước đây bị từ chối.

c) Kích hoạt “quyết định hành pháp & chi phí áp lực”

Trong lúc shutdown, ông có thể đưa ra các chỉ thị hành pháp, các quyết định điều hành (executive orders) để mở rộng quyền hành mà không cần Quốc hội. Đồng thời, việc hoãn hoặc ngưng chi dự án liên bang (ví dụ hạ tầng, trợ cấp vùng) có thể tạo áp lực địa phương buộc các nghị sĩ phải hợp tác.

3. Rủi ro & chi phí mà Trump phải chấp nhận

Phản ứng công chúng & chính trị: Nếu shutdown kéo dài, người dân và doanh nghiệp chịu thiệt — mất thu nhập, gián đoạn dịch vụ — sẽ đổ trách nhiệm lên phe đang nắm quyền hành.

Tác động kinh tế ngắn hạn: Chính phủ mất thu thuế, tiêu dùng giảm, đầu tư trì hoãn — GDP có thể giảm mạnh trong quý nếu shutdown kéo dài. Theo một bản tin từ Politico, mỗi tuần shutdown có thể khiến GDP mất khoảng 15 tỷ USD.

Thiệt hại niềm tin tài chính: Nhà đầu tư có thể đánh giá cao rủi ro chính sách, dòng vốn sẽ rút khỏi tài sản rủi ro.

Rủi ro pháp lý & lập pháp: Việc thực thi sa thải nhân viên vĩnh viễn, cắt chương trình mà không qua Quốc hội có thể vấp kiện hoặc bị xem là vượt quyền.

4. Ảnh hưởng tới thị trường & nền kinh tế toàn cầu

Vàng & tài sản trú ẩn: Với bất ổn chính trị, dòng vốn có thể chuyển sang vàng, USD, trái phiếu chính phủ ngắn hạn — đây là các tài sản ít rủi ro hơn.

Chi phí vay & lãi suất thực: Nếu dòng vốn tìm “bến an toàn”, USD mạnh lên, lãi suất thực có thể tăng — ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vay của doanh nghiệp và chi phí nhập khẩu.

Thương mại & chuỗi cung ứng: Nếu cơ quan hải quan, kiểm tra, cấp phép bị đình trệ — ảnh hưởng đến giao thương quốc tế, nhất là các mặt hàng nhập khẩu nguyên liệu.

Thị trường chứng khoán: Cổ phiếu các ngành nhạy cảm (xây dựng, hạ tầng, sản xuất) dễ chịu ảnh hưởng khi chi phí vốn tăng hoặc dòng vốn rút.

5. Kết luận: Khi quyền lực được “tự do hóa” bởi khủng hoảng

Shutdown lần này không chỉ là bất đồng ngân sách mà là một phép thử chiến lược chính trị – kinh tế. Nếu Trump thực sự tận dụng được giai đoạn này để ép Dân chủ chấp nhận điều khoản chi tiêu cắt giảm, ông có thể giành được bước ngoặt to lớn trong chương trình nghị sự của mình.

Nhưng mạo hiểm ấy đầy rủi ro — nếu do dự, quyền lực chính trị bị thiệt hại, niềm tin thị trường sụt, và chi phí kinh tế dài hạn quá lớn. Đối với các nhà đầu tư và quốc gia có quan hệ kinh tế với Mỹ — Việt Nam nói riêng — thời điểm này cần theo dõi sát từng bước đi từ Washington.