Rủi ro rửa tiền trong thị trường tiền ảo và tài sản mã hóa

Trên thế giới hiện nay cũng chưa có khung pháp lý đầy đủ và vẫn còn có những quan điểm khác nhau. Do đó, dự luật hướng đến quy định khung về khái niệm, phân loại tài sản số dựa trên mục đích sử dụng, công nghệ và các tiêu chí khác.

Bộ Tư pháp cảnh báo về nguy cơ tội phạm lợi dụng những lỗ hổng trong pháp luật hiện hành để thực hiện hành vi rửa tiền qua các giao dịch tiền ảo và tài sản mã hóa.

Thông tin này được nêu trong "Báo cáo nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về xử lý hình sự đối với tội phạm rửa tiền có nguồn gốc từ tham nhũng", được Bộ Tư pháp phối hợp với UNDP thực hiện và công bố gần đây.

Báo cáo chỉ ra rằng, với sự phát triển chóng mặt của công nghệ, các loại tiền mã hóa (hay còn gọi là tiền ảo) như Bitcoin, Ethereum, Tether, Binance Coin, Ripple, Cardano… đang ngày càng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hiện chưa có quy định rõ ràng và chưa có sự thống nhất trong việc xác định liệu những loại tiền này có thể coi là tài sản theo pháp luật dân sự hay không.

Nhóm nghiên cứu bày tỏ lo ngại rằng sự thiếu sót trong khung pháp lý hiện hành sẽ tạo cơ hội cho các đối tượng phạm tội lợi dụng tiền mã hóa, tiền ảo và tài sản mã hóa để thực hiện hành vi rửa tiền.

Theo báo cáo, Việt Nam đang tích cực nghiên cứu về tài sản mã hóa và học hỏi kinh nghiệm quốc tế trong việc quản lý và giám sát các hoạt động liên quan. Các cơ quan chức năng đã và đang nỗ lực làm rõ khái niệm tài sản mã hóa theo thông lệ quốc tế, phân loại các tài sản này, đồng thời đánh giá các rủi ro tiềm ẩn và thực trạng pháp lý về tài sản mã hóa tại Việt Nam và trên thế giới.

Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng, ngân hàng, và các tổ chức trung gian thanh toán tăng cường kiểm soát các giao dịch liên quan đến tiền ảo, đồng thời không cung cấp dịch vụ thanh toán, chuyển tiền hoặc hỗ trợ giao dịch tiền ảo.

Dù chưa có văn bản pháp lý điều chỉnh cụ thể, nhưng thực tế đấu tranh chống tội phạm cho thấy, các cơ quan chức năng đã xử lý một số vụ phạm tội liên quan đến tiền ảo, điển hình như vụ án cướp tài sản trị giá hơn 37 tỷ đồng liên quan đến Bitcoin vào năm 2023.

Mới đây, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) Cao Đăng Vinh cho biết, khái niệm tiền ảo, tài sản ảo và tài sản mã hóa đã được đưa vào dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số do Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì, với mục tiêu cung cấp một khung pháp lý rõ ràng cho việc quản lý tài sản số tại Việt Nam.

Dự thảo này định nghĩa tài sản số là tài sản theo Bộ luật Dân sự, tồn tại dưới dạng dữ liệu số, được tạo ra và xác thực thông qua công nghệ số. Trong đó, tài sản ảo là loại tài sản số được giao dịch và có thể dùng để thanh toán hoặc đầu tư, còn tài sản mã hóa là tài sản số sử dụng công nghệ chuỗi khối.

Ủy ban Khoa học Công nghệ của Quốc hội nhận định, tài sản số là một vấn đề mới, phức tạp và phát triển nhanh chóng, với các quan điểm pháp lý còn chưa thống nhất trên toàn cầu. Dự thảo luật sẽ hướng đến quy định khung về khái niệm và phân loại tài sản số dựa trên mục đích sử dụng và công nghệ.

Để có thể quản lý và giám sát hiệu quả hoạt động liên quan đến tiền ảo, tài sản mã hóa, nhóm nghiên cứu khẳng định rằng việc hoàn thiện cơ chế pháp lý là vô cùng quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng rửa tiền. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh, các thiếu sót pháp lý hiện nay đang gây khó khăn cho công tác phòng chống lạm dụng tiền ảo, tài sản ảo trong các hoạt động tội phạm tại Việt Nam.