Ông Trump tìm “nước cờ cuối” với Iran

Trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đang tiếp tục tìm kiếm một “công thức” đủ sức buộc Iran phải nhượng bộ. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia quốc tế, chiến lược gây sức ép tối đa của Washington đang đối mặt nguy cơ rơi vào bế tắc khi Tehran vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể.

Theo phân tích của báo New York Times, ông Trump trong hơn một năm qua đã liên tục thử nhiều biện pháp nhằm làm suy yếu Iran. Từ các cuộc không kích nhằm vào chương trình hạt nhân hồi năm 2025, chiến dịch quân sự phối hợp với Israel hồi đầu năm nay, cho đến kế hoạch phong tỏa vận tải biển và phá thế kiểm soát của Tehran tại eo biển Hormuz.

Mới đây nhất, Nhà Trắng công bố chiến dịch mang tên “Dự án Tự do”, với mục tiêu hỗ trợ các tàu thương mại rời khỏi khu vực Hormuz. Tuy nhiên, kế hoạch này nhanh chóng vấp phải phản ứng mạnh từ Iran bằng các đợt phóng tên lửa và UAV, khiến phần lớn tàu chở dầu không dám đi qua khu vực vì lo ngại rủi ro an ninh.

Trước áp lực ngày càng lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu, ông Trump sau đó tuyên bố tạm dừng chiến dịch để chờ phản hồi từ Tehran về khả năng đạt được một thỏa thuận.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng Nhà Trắng đang đánh giá thấp khả năng chịu đựng của Iran. Theo họ, Tehran tin rằng nước này có thể chống chọi sức ép kinh tế lâu hơn so với khả năng Mỹ chịu đựng giá dầu leo thang và tác động tới kinh tế toàn cầu.

Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định Tổng thống Trump liên tục tìm kiếm những “đòn cưỡng ép mới” với niềm tin rằng chỉ cần tăng thêm áp lực là có thể đạt được chiến thắng.

Theo chuyên gia này, áp lực kinh tế chỉ phát huy hiệu quả nếu đi kèm một lối thoát ngoại giao đủ để cả hai bên giữ thể diện. Nếu không, việc gia tăng sức ép chỉ khiến Tehran cứng rắn hơn.

Nhiều nhà phân tích cũng cho rằng thời gian không đứng về phía Washington. Dù nền kinh tế Iran chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các lệnh trừng phạt, quốc gia này đã quen với việc vận hành trong điều kiện bị cô lập suốt nhiều năm qua.

Bà Suzanne Maloney, chuyên gia tại Viện Brookings, cho rằng Mỹ có thể tiếp tục gây thiệt hại cho kinh tế Iran nhưng rất khó tạo ra sự sụp đổ hoặc buộc Tehran thay đổi lập trường trong thời gian ngắn.

Một trong những tính toán quan trọng của Nhà Trắng là cho rằng Iran sẽ sớm cạn khả năng lưu trữ dầu và buộc phải nhượng bộ. Tuy nhiên, giới chuyên gia năng lượng nhận định Tehran vẫn còn nhiều lựa chọn như lưu trữ dầu trên các tàu chở dầu cũ, giảm sản lượng khai thác hoặc vận chuyển qua đường bộ và đường sắt sang Pakistan.

Hiện Iran vẫn xuất khẩu khoảng 1,8 triệu thùng dầu mỗi ngày và chưa có dấu hiệu đóng các giếng dầu quy mô lớn. Trong quá khứ, nước này từng giảm mạnh sản lượng mà không làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới hạ tầng năng lượng.

Theo các chuyên gia, ngay cả khi căng thẳng chấm dứt ngay lập tức, thị trường dầu mỏ toàn cầu cũng sẽ cần nhiều tháng để quay lại trạng thái ổn định.

Giới phân tích cho rằng bản chất cuộc đối đầu hiện nay không đơn thuần là kinh tế hay quân sự, mà là cuộc thử sức ý chí giữa Washington và Tehran. Trong khi Mỹ kỳ vọng sức ép sẽ buộc Iran nhượng bộ, Tehran lại tin rằng việc lùi bước chỉ khiến họ tiếp tục bị gây áp lực trong tương lai.

Iran hiện vẫn để ngỏ khả năng đàm phán, song nước này muốn duy trì quyền kiểm soát tại eo biển Hormuz và tìm kiếm những cam kết đủ mạnh về nới lỏng trừng phạt trước khi chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào.

Một chuyên gia nhận định, Tehran không muốn “sống sót qua chiến tranh nóng để rồi kiệt quệ trong một nền hòa bình lạnh lẽo”.