Nỗi lo bị kẹp giữa các trục quyền lực của châu Âu

Giá dầu thế giới hạ nhiệt đáng kể sau tín hiệu ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, nhưng thị trường châu Âu không hề thở phào nhẹ nhõm. Trái lại, việc chỉ số chứng khoán STOXX 600 lao dốc trong khi Mỹ liên tiếp lập đỉnh đã bóc trần một sự thật nghiệt ngã: Lục địa già đang rơi vào hố sâu phụ thuộc và dần mất kiểm soát đối với vận mệnh kinh tế của chính mình.

Bị kẹp giữa năng lượng Trung Đông, chuỗi cung ứng Trung Quốc và quyền lực tài chính Mỹ, châu Âu đang đối mặt với nguy cơ đánh mất vị thế "công xưởng thế giới" khi các trụ cột tăng trưởng đồng loạt lung lay.

Nỗi lo bị kẹp giữa các trục quyền lực của châu Âu

Những ngày cuối tháng 4, giá dầu thế giới hạ nhiệt mạnh sau tín hiệu Mỹ và Iran nối lại đàm phán. Dầu WTI từ vùng đỉnh 115 - 120 USD/thùng lùi xuống quanh 90 - 100 USD/thùng, giúp áp lực năng lượng tạm thời dịu bớt.

Trong điều kiện bình thường, đây đáng lẽ phải là tín hiệu tích cực với châu Âu — khu vực phụ thuộc lớn vào dầu khí nhập khẩu. Thế nhưng thị trường lại phản ứng ngược chiều.

Chỉ số STOXX Europe 600 giảm mạnh trong tuần cuối tháng 4, bất chấp giá năng lượng đi xuống. Trái ngược hoàn toàn, chứng khoán Mỹ tiếp tục lập đỉnh mới, cho thấy giới đầu tư toàn cầu đang nhìn châu Âu bằng ánh mắt dè chừng hơn bao giờ hết.

Đằng sau sự trái chiều ấy là hàng loạt áp lực đang dồn lên nền kinh tế châu Âu. Đức — đầu tàu công nghiệp của khu vực — gần như rơi vào trạng thái tăng trưởng trì trệ. Chi phí năng lượng cao, cạnh tranh từ Trung Quốc và xu hướng dịch chuyển sản xuất sang Mỹ đang bào mòn lợi thế công nghiệp vốn là niềm tự hào của nền kinh tế lớn nhất châu Âu.

Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương châu Âu đứng trước lựa chọn khó khăn: tiếp tục duy trì lãi suất cao để kiểm soát lạm phát hay hạ lãi suất nhằm cứu tăng trưởng đang suy yếu. Áp lực nợ công tại nhiều quốc gia lớn như Pháp và Italy cũng khiến nguy cơ bất ổn tài chính quay trở lại.

Thế kẹt chiến lược ngày càng rõ rệt

Nỗi lo của châu Âu hiện không còn nằm riêng ở giá dầu hay chiến sự Trung Đông, mà ở nguy cơ đánh mất khả năng tự chủ chiến lược trong một thế giới ngày càng phân mảnh.

Sau khi giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga, châu Âu lại phải tăng nhập khẩu LNG từ Mỹ và dầu từ Trung Đông. Điều đó khiến bài toán an ninh năng lượng trở nên mong manh hơn trước các biến động địa chính trị.

Ở chiều ngược lại, khu vực này vẫn chưa thể tách khỏi chuỗi cung ứng công nghiệp Trung Quốc — từ máy móc, linh kiện cho tới nguyên liệu đầu vào. Trong khi Bắc Kinh tận dụng được nguồn năng lượng giá rẻ và hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn, ngành công nghiệp châu Âu ngày càng chịu sức ép về chi phí.

Đức được xem là quốc gia chịu ảnh hưởng rõ nhất. Mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu và năng lượng giá rẻ đang lung lay khi cả hai trụ cột đều mất ổn định. Nguy cơ đánh mất vị thế “công xưởng châu Âu” giờ không còn là cảnh báo xa vời.

Cùng lúc, việc Mỹ điều chỉnh hiện diện quân sự tại châu Âu cho thấy Washington đang thay đổi ưu tiên chiến lược. Điều này buộc các quốc gia châu Âu phải gia tăng chi tiêu quốc phòng trong bối cảnh kinh tế vốn đã nhiều áp lực.

Giới phân tích cho rằng điều khiến châu Âu lo ngại nhất không phải một cuộc khủng hoảng tức thời, mà là khả năng bị mắc kẹt trong một trật tự năng lượng và kinh tế mới — nơi khu vực này ngày càng phụ thuộc nhưng lại ít khả năng kiểm soát cuộc chơi.

Trong thế giới phân cực hiện nay, rủi ro lớn nhất đôi khi không nằm ở nơi xung đột nổ ra, mà ở nơi không còn đủ sức tự quyết tương lai của mình. Và châu Âu đang ngày càng tiến gần điểm đó.