Nhận cái kết đắng vì... lập "đại công" cho công ty

Lần trước, mình đã kể cho mọi người chuyện đốt hết mấy trăm tỷ đồng vào lần khởi nghiệp thứ ba. Nhiều bạn hỏi mình đã bắt đầu lại từ con số 0 như thế nào? Hãy đọc hết bài này nhé.

Trở về Việt Nam, làm lại từ đầu

Mùng 1 Tết năm 2010, mình đặt chân xuống sân bay Tân Sơn Nhất với một chiếc vali, bắt đầu chặng mới của cuộc đời. 30 năm ở nước ngoài, mình tưởng như đã trải qua một giấc mộng dài: có lúc nghèo, nợ đầm đìa; có lúc giàu, tiền bạc không đếm xuể. Tất cả hương vị cuộc đời mình đều đã nếm thử. Khi có nhiều tiền thì có nhiều bạn bè tung hô ca ngợi, còn khi hết tiền, số bạn chỉ có thể đếm được trên một bàn tay.

Và khi rơi vào tận cùng của khủng hoảng năm 2009, mình đã đưa ra một quyết định táo bạo: bỏ lại tất cả để trở về Việt Nam, bắt đầu lại cùng người bạn học cấp 3 và chấp nhận đi làm thuê, làm gì cũng được.

Với một người đã khởi nghiệp suốt 20 năm và từng có những thành công lớn, đó là một quyết định không hề dễ. Mình nghĩ ít ai dám làm như vậy.

Rất nhiều người cho rằng mình điên, nhưng tính mình đã quyết là làm. Quan trọng là mình bỏ được cái tôi, sẵn sàng làm bất cứ việc gì với tất cả sức lực và tinh thần, giống như khi khởi nghiệp.

Hồi sinh một công ty lớn

Một người bạn đại học của mình, cũng là người đồng hành trong lần khởi nghiệp đầu tiên ở Ba Lan, khi ấy đang nắm cổ phần chi phối tại một công ty lớn ở Việt Nam. Biết mình về nước, bạn ngỏ ý mời mình về làm, nói rằng: “Công ty đang rất cần người.”

Đó là một doanh nghiệp nhà nước vừa cổ phần hóa, nhưng bộ máy lãnh đạo vẫn gần như giữ nguyên. Chính vì thế, dù đã 6 năm chuyển đổi, công ty vẫn loay hoay trong vòng luẩn quẩn: doanh số thấp, dòng tiền cạn kiệt, vay ngân hàng nhiều nhưng vẫn nợ nhà cung cấp và thỉnh thoảng còn nợ lương công nhân. Cậu chủ tịch HĐQT cũ (cũng là bạn cùng phòng mình thời đại học) kể có lần thiếu lương công nhân nên họ biểu tình ngồi đầy sân nhà máy, cậu ta sợ không dám ra khỏi phòng.

Công nhân hơn 1.000 người nhưng riêng văn phòng trụ sở chính đã hơn 300 người. Công ty không có tiền, nhưng Ban Giám đốc và Ban Quản lý vẫn ung dung, tiền lẻ chi cho các phòng ban nhậu cả 7 ngày trong tuần, có phòng coi đó như nếp thường nhật.

Tính mình vốn nói là làm, và đã làm thì phải đến nơi đến chốn.

Ban đầu khi phụ trách sản xuất, mình phát hiện ra một điều rất lạ: ngay cả bộ phận văn phòng cũng không dám thử sản phẩm của công ty, từ QC đến kinh doanh hay marketing. Nếu chúng ta không dám dùng sản phẩm của chính mình thì ai dám dùng sản phẩm của mình chứ?

Từ đó, mình bắt tay vào cải tiến chất lượng: trực tiếp đi đàm phán với các nhà cung cấp để mua được nguyên liệu tốt hơn nhưng rẻ hơn, nhờ cắt giảm các khoản phụ phí không cần thiết. Kết quả là trưởng phòng thu mua phải nghỉ việc đầu tiên, cùng với một số phó phòng và nhân viên chủ chốt. Mọi quy trình mua hàng sau đó đều được thực hiện công khai, minh bạch. Các việc thu mua được diễn ra công khai và ngay cả các công ty không trúng thầu sau này gặp lại cũng vẫn quý mình, mặc dù họ nói: “Bên anh thiệt cả vài chục tỷ vì không trúng thầu bên em.”

Từng phòng ban dần thay đổi, và những ai không phù hợp hoặc không đặt lợi ích chung lên trên đều phải chia tay, dù là thành viên HĐQT, Ban TGĐ, BGĐ hay trưởng phó phòng. Mình lúc ấy như một chiếc xe lu, cứ thế ủi qua mọi chướng ngại vật để tiến về phía trước.

Cùng lúc đó, mình tuyển thêm nhiều bạn trẻ, thậm chí có những bạn còn đang năm cuối đại học (sau này các bạn đã trở thành những thành viên chủ chốt của Dh Foods). Khi chất lượng sản phẩm, dịch vụ và văn hóa công ty thay đổi, điều tất yếu đã đến: doanh số và lợi nhuận bứt phá. Sau 2 năm, doanh thu công ty tăng gần gấp đôi, một điều gần như kỳ tích với một doanh nghiệp lớn. Doanh số tăng, chi phí giảm, lợi nhuận thật chứ không phải “trên giấy”. Công ty trả hết nợ ngân hàng và còn tích lũy được tiền để chuẩn bị đầu tư nhà máy mới.

Cái kết đắng

Thời gian đó, mình làm việc không ngừng nghỉ. Bắt đầu từ sáng sớm đến đêm muộn mới xong việc, có hôm 22h mới ăn tối, 1h sáng vẫn còn trả lời email. Nhưng mình không thấy mệt, không thấy cực mà chỉ thấy hạnh phúc vì được làm điều có ý nghĩa.

Nhưng cuộc đời chẳng ai biết đến chữ “ngờ”, bên ngoài công ty, những người bị sa thải đã lập một nhóm “anti” mình, tìm cách gây sức ép để bạn mình (cũng là cổ đông chính của công ty), cho mình nghỉ việc. Điều khiến mình sốc nhất là bạn đi điều tra (ngầm) về khả năng tham nhũng của mình và mình càng sốc hơn vì bạn nghe những người bị sa thải (mặc dù trước đó đã có chứng cứ và bạn mình đồng ý sa thải những người này).

Sau khi cân nhắc kỹ và bàn bạc với gia đình, mình quyết định chủ động xin nghỉ. Khi biết tin, bạn thực sự bất ngờ, đến tận nhà để thuyết phục mình ở lại, thậm chí hứa sẽ dành cho mình mức đãi ngộ cao hơn trước. Nhưng mình từ chối. Bởi với mình, niềm tin một khi đã rạn nứt thì không thể hàn gắn bằng tiền hay chức vụ.

Mình đã dành trọn tâm huyết và sức khỏe cho công ty, chưa từng than phiền hay đòi hỏi điều gì. Và hơn hết, kết quả kinh doanh đã chứng minh rằng mình làm đúng. Nhưng đổi lại, mình nhận được sự nghi ngờ. Và đó là lúc mình hiểu: đã đến lúc phải rời đi, để tìm lại niềm tin, ý nghĩa và sự tự do trong chính hành trình của mình.

Bắt đầu lại để tìm thấy chính mình

Với số vốn ít ỏi và chỉ vài bạn trẻ đồng hành - những người, thay vì chọn công việc ổn định ở các công ty lớn với mức lương đáng mơ ước - lại quyết định cùng mình bắt đầu lại từ con số gần như bằng không, chỉ vì họ tin mình. Mình đi xe máy, đi xe ôm thay vì có tài xế riêng đưa đón như trước. Mình chọn sự tự do, được làm việc mình thích, với những người mình tin tưởng và trân trọng.

Đến năm 2014, startup của mình gần như cạn sạch vốn, thậm chí phải vay thêm tiền nhà để duy trì. Nhưng ngay cả trong giai đoạn khó khăn nhất, mình chưa bao giờ mất niềm tin, chưa bao giờ nghĩ rằng mình đang gặp hạn. Mỗi ngày, mình chỉ tự nhủ: cố gắng thêm một chút, làm tốt hơn hôm qua, cả về sản phẩm lẫn dịch vụ.

Mình vẫn cảm thấy hạnh phúc, vì đơn giản là mình TỒN TẠI, CÓ VIỆC LÀM, và được LÀM ĐIỀU MÌNH THÍCH. Mình học cách sống chậm lại, chăm chỉ hơn, tiết kiệm hơn, và không vội.

Có một điều rất tình cờ, đó là mình đem vali về Việt Nam khi 49 tuổi, và Dh Foods gặp khó khăn lớn khi mình tới tuổi 53.

“49 chưa qua, 53 đã tới”, các cụ đã nói như vậy.

Trong giai đoạn này, phải nói là mình liên tiếp gặp biến cố: nghỉ việc ở công ty lớn; khởi nghiệp thì tiền gần như cạn, lỗ triền miên, còn thế giới vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng.

Các bạn thấy đấy, nếu xét theo địa vị hay vật chất thì đúng như các cụ nói: mình đang gặp hạn. Nhưng với mình, đó không phải là vận hạn, mà là một lựa chọn có ý thức. Con đường mình chọn ít tiền hơn, vất vả hơn, nhưng tự do hơn, hạnh phúc hơn - những điều mà trước đây, dù có nhiều tiền và danh tiếng đến đâu, mình cũng không thể tìm thấy được.

Hơn 10 năm sau, mỗi ngày đi làm mình vẫn giữ thói quen cũ: cố gắng tốt hơn một chút, vui hơn một chút, và biết ơn những đồng nghiệp (giờ đây đã trở thành những cổ đông của Dh Foods).

Dù những năm gần đây có nhiều vấn đề khó khăn với tất cả các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty SME, mình vẫn tin rằng: Các bạn có thể không giàu nhưng các bạn có tự do, rồi các bạn sẽ vượt qua khó khăn.

Mà nếu một ngày bạn chạm tuổi 49 hay 53, đừng coi nó là “hạn”. Hãy coi đó là khởi đầu mới.

Chúc các bạn nhiều niềm vui!