Nguy cơ “Thẻ vàng” kéo dài: Vì sao EC hoãn thanh tra IUU đến cuối năm 2025?

Ủy ban châu Âu (EC) mới đây đã thông báo sẽ lùi thời điểm tiến hành đợt thanh tra lần thứ 5 đối với công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam sang cuối năm 2025, thay vì tháng 3 như dự kiến ban đầu. Quyết định này phản ánh yêu cầu khắt khe hơn từ phía EC trong việc xử lý các tồn tại liên quan đến tàu cá vi phạm và năng lực quản lý ngành thủy sản trong nước.

EC yêu cầu báo cáo tiến độ trước ngày 15/9/2025

Trong tờ trình gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết Tổng vụ Các vấn đề Hàng hải và Thủy sản của EC (DG-MARE) đã yêu cầu Việt Nam hoàn tất và gửi báo cáo tiến độ khắc phục IUU trước ngày 15/9/2025. Dựa trên kết quả báo cáo, EC sẽ quyết định có tiến hành thanh tra vào cuối năm hay không.

Thông báo lùi thời gian thanh tra được đưa ra sau buổi làm việc trực tuyến giữa hai bên hồi tháng 1/2025. Theo phía EC, các kết quả đạt được trong việc triển khai các khuyến nghị IUU chưa đáp ứng kỳ vọng, trong khi vi phạm vẫn tái diễn nghiêm trọng. Cụ thể, chỉ trong 4 tháng đầu năm, đã có 36 ngư dân Việt Nam bị bắt giữ do khai thác trái phép tại vùng biển Thái Lan, Malaysia và Indonesia. Đáng chú ý, vụ việc tàu KG-95441-TS của Kiên Giang bị phía Thái Lan bắt giữ ngày 24/2/2025 được xem là nghiêm trọng và là một trong những lý do khiến EC quyết định hoãn thanh tra.

Quyết liệt thực hiện các giải pháp trọng tâm

Trước yêu cầu từ phía EC, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã xây dựng kế hoạch hành động với các nhóm giải pháp cấp bách triển khai từ tháng 5 đến tháng 8/2025. Mục tiêu là hoàn thiện báo cáo tiến độ vào tháng 9 và tạo cơ sở cho đợt thanh tra cuối năm.

1. Quản lý và kiểm soát đội tàu cá:

Các tàu cá sẽ được rà soát, định danh trên hệ thống dữ liệu quốc gia, kết nối với VNFishbase và hệ thống giám sát hành trình (VMS). Việc đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác sẽ gắn chặt với thông tin cá nhân hóa của chủ tàu. Các tàu không còn nhu cầu khai thác hoặc không đủ điều kiện hoạt động sau ngày 31/12/2024 sẽ bị giải bản theo quy định.

2. Siết chặt đăng ký, chuyển nhượng tàu:

Hoạt động mua bán, chuyển nhượng tàu cá phải tuân thủ quy trình pháp lý nghiêm ngặt. Những tàu không hoàn tất thủ tục sang tên sẽ bị cấm hoạt động, còn các cơ sở công chứng vi phạm sẽ bị xử lý theo pháp luật.

3. Kiểm soát khai thác tại cảng:

Lực lượng chức năng sẽ kiểm tra chặt chẽ tàu cập và rời cảng, giám sát việc bốc dỡ sản lượng và truy xuất nguồn gốc bằng hệ thống điện tử. Các cơ sở thu mua chỉ được phép nhận sản phẩm từ tàu đã khai thác hợp pháp và qua cảng được giám sát.

4. Quản lý sản phẩm thủy sản nhập khẩu:

Việt Nam cam kết tuân thủ Hiệp định PSMA, tăng cường kiểm soát các tàu và lô hàng thủy sản nhập khẩu, bao gồm container, qua cơ chế liên ngành và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan.

Hướng tới gỡ “Thẻ vàng”

Việc lùi thời gian thanh tra không đồng nghĩa EC bác bỏ tiến trình khắc phục của Việt Nam, mà là cơ hội để Việt Nam hoàn thiện các khuyến nghị còn tồn tại, đặc biệt là trong quản lý tàu cá và xử lý vi phạm. Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và sự vào cuộc đồng bộ của các bộ ngành, địa phương, kỳ vọng về việc gỡ bỏ “Thẻ vàng” – điều kiện tiên quyết để giữ vững thị trường xuất khẩu thủy sản sang châu Âu – vẫn được duy trì.

Tuy nhiên, nhiệm vụ từ nay đến cuối năm 2025 được đánh giá là nặng nề và mang tính quyết định. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã kiến nghị Thủ tướng ban hành kế hoạch hành động cao điểm, huy động sức mạnh tổng thể của hệ thống chính trị nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe từ EC và khôi phục uy tín ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.