Người dân sắp được quyền chọn bên bán điện?

Bộ Công Thương vừa công bố lộ trình thị trường điện cạnh tranh 3 cấp độ mang tính lịch sử. Theo đó, thị trường bán lẻ điện dự kiến vận hành từ năm 2027, chính thức phá thế độc quyền khi trao quyền cho người dân đủ điều kiện tự do lựa chọn đơn vị cung cấp. Đây là bước ngoặt quyết định đưa người tiêu dùng trở thành trung tâm của ngành năng lượng quốc gia.

Thị trường điện cạnh tranh dự kiến được xây dựng và phát triển qua 3 cấp độ 

Bộ Công Thương vừa có văn bản gửi Bộ Tư pháp để thẩm định Dự thảo Quyết định của Thủ tướng về lộ trình, nguyên tắc vận hành, cơ cấu ngành điện và các điều kiện hình thành, phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

Lộ trình 3 cấp độ của thị trường điện cạnh tranh

Theo đề xuất, thị trường điện cạnh tranh sẽ được xây dựng và hoàn thiện theo ba cấp độ. Cấp độ đầu tiên là thị trường phát điện cạnh tranh, chính thức vận hành từ năm 2012 và chuyển sang giai đoạn bán buôn điện cạnh tranh từ năm 2019. Cấp độ thứ hai là thị trường bán buôn điện cạnh tranh, đã vận hành từ năm 2019 và đang tiếp tục được mở rộng, cho phép giao dịch mua bán điện giữa các đơn vị phát điện, bán buôn, bán lẻ và khách hàng sử dụng điện lớn.

Cấp độ cao nhất là thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, dự kiến vận hành từ năm 2027, song song với thị trường bán buôn. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, nhằm hình thành môi trường cạnh tranh trong hoạt động bán lẻ điện giữa các đơn vị cung cấp và người sử dụng điện, từng bước mở rộng theo các điều kiện và cơ chế mua bán được quy định cụ thể.

Thị trường điện cạnh tranh sẽ vận hành trên nguyên tắc tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất – kinh doanh điện, phân định các khâu mang tính độc quyền với các khâu có thể cạnh tranh, từ đó hình thành nhiều chủ thể mua bán điện độc lập và nâng cao tính cạnh tranh của toàn thị trường.

Hoạt động mua bán điện được thực hiện thông qua thị trường điện giao ngay và các hợp đồng song phương. Giá điện trên thị trường giao ngay được hình thành theo từng chu kỳ giao dịch và do đơn vị vận hành thị trường công bố. Song song đó, thị trường điện kỳ hạn sẽ được xây dựng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý. Bộ Công Thương là cơ quan thực hiện chức năng điều tiết thị trường điện cạnh tranh.

Trao quyền lựa chọn mua điện cho người dân

Đối với thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, các đơn vị bán lẻ sẽ bao gồm doanh nghiệp được hình thành từ quá trình tái cơ cấu bộ phận bán điện của các tổng công ty, công ty điện lực hiện hữu, cùng các đơn vị bán lẻ mới đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. Các đơn vị này được phép mua điện từ đơn vị phát điện, đơn vị bán buôn thông qua hợp đồng song phương và từ thị trường điện giao ngay để cung cấp cho khách hàng.

Người dân đủ điều kiện dự kiến được quyền lựa chọn mua điện từ bất kỳ đơn vị bán lẻ điện nào từ năm 2027

Điểm đáng chú ý là khách hàng sử dụng điện đủ điều kiện sẽ được quyền lựa chọn mua điện từ bất kỳ đơn vị bán lẻ nào. Giá mua bán điện được xác lập trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên, phù hợp với cơ chế vận hành của thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Trong khi đó, các khách hàng chưa đáp ứng điều kiện hoặc không tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh vẫn tiếp tục mua điện thông qua đơn vị bán lẻ hiện hữu, với mức giá bán lẻ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.

Đơn vị phân phối điện có trách nhiệm cung cấp dịch vụ phân phối cho các đơn vị bán lẻ và khách hàng mua buôn, bảo đảm nguyên tắc công bằng, minh bạch, không phân biệt đối xử và tiếp cận mở trong phạm vi lưới điện do mình quản lý, vận hành.

Điều kiện để khách hàng tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh sẽ do Bộ Công Thương quy định, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của thị trường. Đồng thời, để thị trường bán lẻ điện cạnh tranh có thể hình thành và vận hành hiệu quả, cơ cấu ngành điện cũng phải được tái cấu trúc, trong đó các tổng công ty và công ty điện lực phải tách bạch rõ ràng về tổ chức và hạch toán giữa khâu phân phối điện và bán lẻ điện.

Các đơn vị bán lẻ điện mới chỉ được tham gia thị trường khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về pháp lý, hạ tầng kỹ thuật, nhân sự, năng lực tài chính và giấy phép hoạt động điện lực theo quy định.