Nghịch lý than, điện: Độc quyền thua lỗ, vì sao vẫn "bất khả xâm phạm"?

Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng doanh nghiệp Nhà nước đang sử dụng vốn từ tiền thuế của dân nhưng hoạt động kém hiệu quả, thua lỗ kéo dài, thậm chí vẫn giữ thế độc quyền ở nhiều ngành. Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân lại làm tốt hơn, nên cần mạnh dạn trao cơ hội cho khu vực này và siết lại quyền đầu tư ngoài ngành của các "ông lớn" Nhà nước.

"Tiền của dân, nhưng quyền vẫn thuộc doanh nghiệp Nhà nước – nghịch lý này cần được dỡ bỏ", đại biểu Nguyễn Duy Thanh lên tiếng, nhấn mạnh vai trò cần thiết của khu vực tư nhân trong nền kinh tế.

Tiền dân, lỗ vẫn độc quyền – Quốc hội chất vấn vai trò doanh nghiệp Nhà nước

Sáng 13/5, Quốc hội tiếp tục thảo luận về những điểm còn ý kiến trái chiều trong dự thảo Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Tâm điểm tranh luận xoay quanh hiệu quả sử dụng vốn công và vai trò của khối doanh nghiệp Nhà nước trong nền kinh tế.

Phát biểu tại nghị trường, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) nêu quan điểm thẳng thắn: "Vốn của doanh nghiệp Nhà nước thực chất là tiền của nhân dân. Nếu doanh nghiệp tư nhân làm được, làm tốt hơn, thì không có lý do gì để Nhà nước ôm hết."

Ông Thanh dẫn chứng: nhiều lĩnh vực doanh nghiệp Nhà nước làm ăn thua lỗ, trong khi khu vực tư nhân cùng ngành lại có lãi và đóng góp tích cực cho ngân sách. "Doanh nghiệp tư nhân hiện đóng góp tới 47% GDP. Người ta hay nói doanh nghiệp Nhà nước gánh vác an sinh xã hội, nhưng khi bão lũ, thiên tai xảy ra, chính các doanh nghiệp tư nhân cũng xông pha, đóng góp không kém," ông nói. Đặc biệt, ông nhấn mạnh các ngành độc quyền như than, điện – dù lỗ nặng – vẫn được "bao bọc" mà chưa mở cửa cho các thành phần kinh tế khác tham gia.

Không gian kinh doanh bất động sản – mở đến đâu, rủi ro đến đó?

Chia sẻ mối quan ngại tương tự, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đặt câu hỏi: liệu các doanh nghiệp Nhà nước – trong đó có các "ông lớn" như EVN hay PVN – có nên được phép mở rộng đầu tư sang lĩnh vực bất động sản, chứng khoán?

Ông Hòa cảnh báo: thực tế đã có nhiều trường hợp doanh nghiệp đầu tư ngoài ngành gây thất thoát lớn, thậm chí sa chân vào vòng lao lý. "Cho phép đầu tư vào bất động sản có thể hấp dẫn về lợi nhuận, nhưng nếu mở cửa ồ ạt, không ràng buộc, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng," ông nói. Theo đại biểu, việc cho phép doanh nghiệp Nhà nước đầu tư ngoài ngành phải dựa trên tiêu chí rõ ràng, có chọn lọc, không thể để tất cả cùng làm.

Tiền lương – thưởng: cần giao quyền nhiều hơn cho doanh nghiệp, nhưng phải có kiểm soát

Liên quan đến chính sách lương, thưởng và phân phối lợi nhuận, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Phan Văn Mãi cho biết, nhiều ý kiến đề nghị tăng tính tự chủ cho doanh nghiệp trong việc quyết định mức lương, đặc biệt đối với người đại diện phần vốn Nhà nước và kiểm soát viên.

Tiếp thu góp ý, dự thảo luật mới đã bổ sung quy định cho phép hội đồng thành viên hoặc chủ tịch công ty quyết định chính sách lương – thưởng. Ngoài ra, dự thảo cũng quy định rõ vai trò, trách nhiệm của người lao động và người đại diện vốn Nhà nước tại doanh nghiệp có 100% vốn công.

Về phân phối lợi nhuận sau thuế, dự thảo quy định trích tối đa 50% vào quỹ đầu tư phát triển hoặc bổ sung vốn điều lệ, theo hướng dẫn của Chính phủ. Riêng với tổ chức tín dụng, việc trích lập các quỹ sẽ tuân theo Luật Các tổ chức tín dụng.

Đồng thời, dự thảo cũng cho phép trích tối đa 3 tháng lương để lập quỹ khen thưởng – phúc lợi, căn cứ theo hiệu quả sản xuất – kinh doanh và mức độ hoàn thành nhiệm vụ.