Nghịch lý giáo dục: Học phí được miễn, nhưng phụ huynh phải đóng nhiều khoản hơn

Tại phiên thảo luận về Chủ trương đầu tư Chương trình Mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục giai đoạn 2026 – 2035, nhiều đại biểu Quốc hội đã chỉ ra thực trạng đáng chú ý: dù Nhà nước thực hiện chính sách miễn học phí, nhưng tổng chi phí giáo dục mà các gia đình phải gánh lại ngày càng tăng.

Xã hội hóa là cần thiết, nhưng không thể “áp đồng loạt”

Đại biểu Chu Thị Hồng Thái (Đoàn Lạng Sơn) nêu vấn đề: dự thảo chương trình xác định 10% tổng mức đầu tư đến từ xã hội hóa, chủ yếu cho các hạng mục như thiết bị, sân chơi, không gian trải nghiệm… Tuy nhiên, cách tính và mục tiêu này chưa phản ánh đúng điều kiện của nhiều địa phương khó khăn.

Theo bà Thái, tại vùng núi, vùng sâu, vùng xa, gần như không có doanh nghiệp đủ tiềm lực tham gia xã hội hóa; người dân cũng có thu nhập thấp nên khó huy động đóng góp.

Trong bối cảnh đó, khi mục tiêu 10% khó đạt được, các cơ sở giáo dục và chính quyền cơ sở buộc phải tìm đến giải pháp quen thuộc: vận động phụ huynh đóng góp dưới danh nghĩa tự nguyện.

“Nghịch lý ở đây là Nhà nước miễn hoặc không tăng học phí, nhưng tổng chi phí giáo dục của mỗi hộ gia đình lại có xu hướng tăng lên thông qua tiền xã hội hóa, tiền tài trợ, mua sắm trang thiết bị, các khoản trải nghiệm…” – bà Thái nhấn mạnh.

Đại biểu cảnh báo, nếu không quản lý tốt, cơ chế xã hội hóa như đang thiết kế có thể làm giảm hiệu lực của chính sách miễn học phí, tạo thêm gánh nặng cho các gia đình nghèo, đi ngược lại mục tiêu công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Bà đề nghị:

Các hạng mục thiết yếu phải dùng ngân sách Nhà nước, chỉ xã hội hóa các phần bổ trợ.

Thiếu 4.000 giáo viên tiếng Anh: cần chính sách đủ mạnh để thu hút nhân lực

Thảo luận về mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong hệ thống giáo dục quốc dân, đại biểu Trần Khánh Thu (Đoàn Hưng Yên) bày tỏ đồng tình với định hướng nhưng cho rằng điều kiện triển khai còn rất thách thức.

Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT:

Bên cạnh đó, cơ sở vật chất chưa đồng bộ, đặc biệt tại các tỉnh miền núi – nơi nhiều trường chưa có phòng ngoại ngữ chuẩn, thiếu thiết bị dạy học bằng tiếng Anh.

Đại biểu Thu đề xuất:

1. Đầu tư mạnh cho các địa phương khó khăn

Bảo đảm 100% trường ở huyện miền núi có phòng ngoại ngữ chuẩn trước năm 2030.

Ưu tiên đầu tư cho vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn.

2. Chính sách thu hút giáo viên chất lượng cao

Tăng phụ cấp thu hút lên 70–100% lương cơ bản cho giáo viên về vùng khó khăn.

Hỗ trợ nhà ở, hợp đồng dài hạn, tạo sự ổn định nghề nghiệp.

3. Ứng dụng công nghệ để bù đắp thiếu giáo viên

Mở rộng mô hình lớp học trực tuyến, dùng AI hỗ trợ giảng dạy.

Xây dựng trung tâm tiếng Anh liên xã tại các vùng khó khăn.

Bài toán chi phí và chất lượng giáo dục phải được giải đồng bộ

Từ câu chuyện xã hội hóa đến thiếu hụt giáo viên tiếng Anh, các đại biểu Quốc hội cho rằng chương trình hiện đại hóa giáo dục giai đoạn 2026–2035 phải đồng thời giải quyết hai thách thức:

Không làm tăng chi phí giáo dục đối với phụ huynh, nhất là tại vùng khó khăn.

Đảm bảo điều kiện thực tế (cơ sở vật chất, nhân lực) khi đặt ra các mục tiêu lớn như đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai.

Các ý kiến đều thống nhất: muốn nâng chất lượng giáo dục và bảo đảm công bằng, cần một cơ chế linh hoạt, không áp tỷ lệ xã hội hóa “một kiểu cho mọi nơi”, và đặc biệt phải có chính sách mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao phục vụ đổi mới giáo dục.