Nghịch lý 2025: Kinh tế lên cao, nhưng việc làm rơi vào "kỷ băng hà"

Năm 2025, hơn 1,1 triệu lao động bị sa thải. Giới chuyên gia nhận định AI không trực tiếp cướp việc, mà đang trở thành cái cớ hoàn hảo để các tập đoàn cắt giảm nhân sự.

Năm 2025, nền kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, với GDP quý III đạt mức 4,3%, cao nhất kể từ năm 2023. Tuy nhiên, thị trường lao động lại rơi vào trạng thái "đại đóng băng", với tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 4,6% vào tháng 11/2025, mức cao nhất kể từ năm 2021, và số người thất nghiệp đạt 7,8 triệu. Sự gia tăng này chủ yếu do các doanh nghiệp sử dụng công nghệ AI như lý do để cắt giảm nhân sự, thay vì do AI trực tiếp thay thế lao động.

Đối với những người đang tìm việc, thị trường lao động năm 2025 là một cơn ác mộng. Thế hệ lao động trí óc đang đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: nộp hàng nghìn hồ sơ nhưng không một hồi âm.

Quy trình tuyển dụng trở nên rườm rà, sự cạnh tranh khốc liệt với hàng trăm đối thủ cho một vị trí, và sự can thiệp của AI trong việc sàng lọc hồ sơ khiến cơ hội của con người càng trở nên mong manh.

Tình trạng "không tuyển, không sa thải" của đầu năm đã chuyển dịch sang trạng thái tiêu cực hơn: sa thải tăng mạnh và tuyển dụng đóng băng. Ngay cả những người đang có việc làm cũng cố bám trụ bằng mọi giá, khiến sự lưu thông của thị trường lao động gần như ngưng trệ.

Nhìn về năm 2026, bức tranh dường như chưa có nhiều gam màu sáng. Giới đầu tư đang bắt đầu đòi hỏi "lợi tức đầu tư (ROI)" rõ ràng từ các khoản chi khổng lồ cho AI. Nếu các dự án AI thực sự mang lại hiệu quả năng suất như kỳ vọng, làn sóng "bùng nổ không việc làm" có thể sẽ còn lan rộng và sâu sắc hơn.

Matthew Bidwell, giáo sư tại trường Wharton, ví von giai đoạn này như một phần của quá trình "hủy diệt sáng tạo" trong chủ nghĩa tư bản. Các mô hình cũ đang vỡ vụn để nhường chỗ cho cái mới, nhưng trong quá trình chuyển giao đau đớn đó, người lao động chính là những người chịu tổn thương sâu sắc nhất.