Nghịch lý 13 tỷ USD "ngủ đông" ngoài ngân hàng

Trước làn sóng giữ tiền mặt tăng vọt và hệ số cho vay chạm trần, các chuyên gia cảnh báo dư địa kích thích tăng trưởng bằng công cụ tiền tệ đã chạm giới hạn, buộc nhà điều hành phải tìm kiếm một giải pháp thực chất hơn là việc ép hạ lãi suất.

Tăng trưởng tín dụng những tháng đầu năm vẫn thấp hơn kỳ vọng dù mặt bằng lãi suất đã có dấu hiệu nhích lên.

Đến cuối tháng 5, tín dụng toàn nền kinh tế chỉ tăng khoảng 5,7-6%, trong khi mục tiêu tăng trưởng năm 2026 được đặt ở mức cao hơn đáng kể.

Theo ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc SHS, diễn biến này không phản ánh tình trạng thiếu vốn.

"Tín dụng trên GDP hiện ở mức 140-150%, tiền trong nền kinh tế vẫn rất lớn nhưng tốc độ luân chuyển đang chậm lại", ông nhận định.

Số liệu cũng cho thấy nguồn lực tài chính vẫn khá dồi dào. Thu ngân sách 5 tháng đầu năm đạt khoảng 1,3 triệu tỷ đồng, tương đương hơn một nửa dự toán năm, trong khi chi ngân sách mới thực hiện khoảng 22%.

Dù vậy, câu hỏi lớn nhất hiện nay không phải là có tiền hay không mà là dòng tiền sẽ chảy vào đâu.

Doanh nghiệp chọn phòng thủ

Theo các chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi nằm ở tâm lý thận trọng của khu vực doanh nghiệp.

Biến động địa chính trị, căng thẳng thương mại và những bất ổn từ kinh tế toàn cầu khiến nhiều doanh nghiệp ưu tiên bảo toàn dòng tiền thay vì mở rộng sản xuất hoặc đầu tư mới.

Khi triển vọng kinh doanh chưa đủ rõ ràng, nhu cầu vay vốn cũng suy giảm, kéo theo tốc độ tăng trưởng tín dụng chậm lại dù hệ thống ngân hàng vẫn duy trì thanh khoản ổn định.

Một dấu hiệu đáng chú ý khác là xu hướng gia tăng nắm giữ tiền mặt ngoài hệ thống ngân hàng.

Theo ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, tỷ trọng tiền mặt ngoài hệ thống đã tăng từ khoảng 9% lên 11% tổng phương tiện thanh toán.

Phần gia tăng này tương đương khoảng 13 tỷ USD.

Con số trên phản ánh xu hướng người dân và tổ chức giữ tiền nhiều hơn trong bối cảnh lo ngại rủi ro kinh tế, biến động chính sách và triển vọng kinh doanh chưa thực sự chắc chắn.

Dòng tiền đổi hướng

Không chỉ lượng tiền mặt tăng lên, cơ cấu tiền gửi trong hệ thống ngân hàng cũng đang thay đổi.

Nếu trước đây tiền gửi của tổ chức và cá nhân tương đối cân bằng thì hiện nay tiền gửi cá nhân đã vượt lên đáng kể.

Nhiều doanh nghiệp không còn duy trì lượng lớn tiền gửi thanh toán như trước mà chuyển sang gửi có kỳ hạn hoặc thu hẹp quy mô tiền gửi do áp lực dòng tiền.

Điều này cho thấy khó khăn thanh khoản vẫn hiện hữu, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Không thể chỉ bơm thêm tiền

Theo các chuyên gia, việc khơi thông dòng vốn hiện nay không đơn thuần là câu chuyện nới lỏng tiền tệ.

Nhà điều hành đang phải đồng thời cân bằng nhiều mục tiêu gồm thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, kiểm soát lạm phát và giữ ổn định tỷ giá.

Trong 5 tháng đầu năm, tín dụng tăng khoảng 5,72% nhưng tổng cung tiền chỉ tăng quanh mức 2,5-2,6%, cho thấy chính sách tiền tệ vẫn được điều hành thận trọng.

Theo ông Nguyễn Xuân Thành, nếu thanh khoản được nới lỏng quá mạnh, áp lực lên tỷ giá có thể gia tăng đáng kể.

Trong khi đó, nhiều ngân hàng đã ghi nhận hệ số cho vay trên huy động ở mức cao, khiến dư địa giảm lãi suất không còn nhiều như trước.

Điều này đồng nghĩa việc bơm thêm tiền vào hệ thống chưa chắc giải quyết được bài toán tăng trưởng nếu nền kinh tế chưa đủ niềm tin và chưa có các cơ hội đầu tư hấp dẫn để hấp thụ dòng vốn.

Nói cách khác, vấn đề hiện nay không nằm ở lượng tiền, mà nằm ở khả năng khiến tiền quay trở lại guồng vận động của nền kinh tế.